Türkiye Jeoloji Bülteni

Türkiye Jeoloji Bülteni
Baskıda Olan Kabul Edilmiş Makaleler

1975 AĞUSTOS Cilt 18 Sayı 2
KAPAK
PDF Olarak Görüntüle
KÜNYE
PDF Olarak Görüntüle
İÇİNDEKİLER
PDF Olarak Görüntüle
Çankırı - Çorum - Yozgat Bölgesinde Alt Tersiyer Yaşta Sedimenlerde Paleo-Akıntılar ve Denizaltı Heyelanları
Teoman Nuriddin Norman
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Ankara`nın doğusunda, Çantan, Çorum ve Yozgat illeri arasında, kalan, bölgede görllen Alt Tersiyer yaşta sedimentlerde çeşitli denizaltı, heyelanları ile paleo-akıntı yönleri gösteren sediment yapılarının yönleri ölçülmüştür. Sahada gözlenmiş olan çeşitli denizaltı heyelanlarında kayma, akma ve akıntı kökenlerine; bağlı olarak bir sınıflama denemesinegirilmiş olup, örnekler verilmiştir. Bu biçimde bir- yaklaşımın, çökelme zamanındaki sedimentasyon ve tektomîzma koşullarının açıklanmasında yararlı olacağı sanılmaktadır, ölçülen paleo-akıntı yönleri değerlendirilmiş ve bir ön çalışmaolarak yorumlanmıştır. Çalışmaların bu aşamasında varılan sonuçlara göre, Alt Tersiyer döneminde bu bölgenin oldukça karmaşık bir yapısı vardır., Kuzey kısmında bulunan Çankırı, havzasının tabanı BKD - DGB doğrultulu. olan ve sedimantasyon sırasında hareket eden faylarla bölünmüştür.. Havza,, batıda KKD - GGB ^doğrultulu, doğuda ise BKB- - BGB doğrultulu birer boğazla kamşu havzalara bapı bulunmaktadır. Gerek, havzanın, kendisi, gerekse boğazlar, tektonik bakımdan zaman çok .aktif olan bu bölgede sık. sık oluşan çeşitli denizaltı heyelanları, ve türbit akıntılarla, gelen, malzeme tarafından doldurulmuştur.

paleo-akıntı
denizaltı heyelanları
Alt Tersiyer
Bailey, B.B. ve McCallien, W.J., 1953, Serpentine lavas, the Ankara Melange and the Anatolien Thrust: Trans. Roy. soc. Edinburgh, 62, 408-442.
Bouma, R.H. ve Brouwer, A., 1964, Turbidites: Blsevier, Amsterdam, 254 s.
Buchardt, W.S., 1958, Orta Anadolu`da 1:100.000 ölsekli jeolojik harita çalışmaları hakkında rapor. (Çeviren: Z. Bengi): MTA Derleme Raporu, No: 2675.
Erol, O., 1954, Ankara civarının jeolojisi hakkında rapor; MTA Enstitüsü Raporu, No: 2491.
Ketin, t, 1962, Türkiye jeoloji haritası (1:500.000), Sinop izahnamesi: MTA Tayınlarından, Ankara.
Ketin, I., 1963, Türkiye jeoloji haritası (1:500.000), Kayseri izahnamesi: MTA Yayınlarından, Ankara.
Kuenen, P.H., 1953, Significant features of graded bedding: Am. Assoc. Petroleum Geologists Bull. 37, 1044-1066.
Kuenen, P.H. ve Carozzi, A., 1953, Turbidity currents and sliding in geosynclinal basins in the Alps: Jour. Geol. 61, 363- 373.
Kuenen, P.H., 1956, The difference between sliding and ttrbidity flow: Deep-Sea Research, 3, 134-139.
Norman, T., 1960, Azimuth of primary linear structures in folded strata: Geol. Mag., 97, No: 4, 338-343.
Norman, T., 1963, İngiltere`nin Göller Bölgesinde Ludlovian yaşlı paleo-akmtıların yönleri: Türkiye Jeol. Kur. Bült, 8, 86- 91.
Norman, T., 1972, Ankara Yahgıhan bölgesinde Üst Kretase - Alt Tersiyer istifinin stratigrafisi: Türkiye Jeol. Kur. Bült., 15, 180-276.
Norman, T., 1973, Ankara Yahgıhan Bölgesinde Üst Kretase - Alt Tersiyer sedimentasyonu: Türkiye Jeol. Kur. Bült., 16, 41-66.
Norman, T., 1975, Kuzey Kızılırmak Havzasının ERTS-A uydusu tarafından çekilmiş görüntülerinde bazı yeni tektonik gözlemler ve bunların yorumlanması: Türkiye Jeol. Kur. Bült., 18, 47-52.
Menderes Masifinde Alkali Feldspatların Yapısal Durumları ve Bunların Petrojenetik Yorumlarda Kullanılması
Osman Özcan Dora
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Menderes Masifi çekirdek gnayslarının gözüktüğü üç ana bölgeden (güneyden kuzeye doğru; Çine ve Ödemiş Masifleri, Gördes Masifi ve Eğrigöz Masifi) alman, feldspattı örneklerde röntgen, elektronmikrosond ve mikroskop yöntemleriyle incelemeler yapılmıştır. Röntgen incelemelerinde 50`den fazla K-feldspatın hücre parametreleri hesaplanmış ve bunlardaki tj o, tim, t^O, t2m değerleri (Al atomunun dört tip tetraederdeki dağılım olasılığı) saptanmıştır. K-feldspatların vebunların içindeki pertitik albitik albit lamellerinin; ayrıca, K-feldspatlarla beraber bulunan plâjyoklasların elektronmikrosond ile kimyasal bileşimleri ölçülmüştür. Hesaplanan .birim hücre boyutları, bölgesel küçük farklılıklara rağmen K-fieldpatların yapı açısından genel olarakorta mikroklin durumunda bulunduklarını göstermektedir. Ayrıca, röntgen filmlerinden monoklin olarak okunan bazı Kfeldspatların .röntgen yöntemleriyle bile çözülemeyecek kadar küçük triklin alanlardan oluşmuş bulunmaları gerekmektedir. tjO, ^m, t,,o ve t2m değerleri de incelenen örneklerin orta mikroklin durumunda bulunduklarını kanıtlamaktadır.K-feldspatlarla beraber bulunan plajyoklasların An yüzdesinin 8 ile 25 arasında değiştiği saptanmıştır. Bu değişiklik, sedimanter kökenli Menderes Masifi kayaçlarında birincil olarak farklı oranlarda yer alabilen Ca dan ileri gelmektedir. Gerek plajyoklaslardaki %17`yi aşan An kapsamı, gerekse feldspat ve kuvarsda gözlenen poligonlaşma dokuları, bukayaçlarm orta dereceli metamorfik evrenin üstünde (^^540oC) oluştuklarını kanıtlar.Sonuçları, Menderes Masifinin petrojenetik evrimi yönünden şöyle derlemek olanaklıdır: Menderes Masifinin bugüngözlü gnayslara dönüşmüş kayalarının birincil klastik serilerinde yer alan monoklinik K-feldspatlar, yükselen sıcaklıklaönce triklinleşmiş ve sonra oligoklas oluşumu sınırında (550°C) monoklinikmetrik kazanmışlardır. Sillimanitin güneydenkuzeye kadar uzanan bütün serilerde bulunması, metamorfizma derecesinin migmatitleşme başlangıcı sıcaklıklarına(680°C) kadar yükseldiğini göstermektedir. Ancak, gözlü gnaysların K-feldspatlarmda bugün saptadığımız triklinikmetrik, 450°C dolayında bir oluşumu kanıtlamakta olup, genel bir retriklinleşme ürünüdür. Bu da göstermektedir ki,genç alpidik fazlar Menderes Masifinde ancak retrograt metamorfik etkiler yapmıştır. Çine çevresindeki gözlü gnayslarda saptanan 66iji4 milyon yıllık muskovit yaşları, genç alpidik fazla uyuşma halindedir. Menderes Masifinde progresif metamorfizmaya neden olan ana metamorfik evrelerin, sözü edilen alpidik evreden daha yaşlı olduğu ortaya çıkmaktadır.







Ayan. M., 1973, Gördes migmatitleri: M.T.A. Dergisi No. 81, 132-155.
Barth, T.F.W., 1956, Studies on gneiss and granite. I. Relation between temperature and the composition of the feldspars: Strifter Norske Vlden skaps-Akad. Oslo 1. Mat. - Naturv. Kl. No. 1, 3-16.
Başarır, E., 1970, Bafa Gölü doğusunda kalan Menderes masifi güney kanadının jeolojis ive petrografisi: Scien. Eep. of Fac. of scien. Ege Univ. No. 102, İzmir, 1-44.
Biedl, A., 1967. Programm zur Berechmıng des Pulverdiagrams aus Gitterkonstanten: Inst. f, nün., Ruhr-Univ. Bochnum (Yayınlanmamış).
Brinkmann, E., 1966, Geotektonische Gliederung von Westanatolien: N. Jb. Geol. Pal. Mh. 603-618, 6 Abb.
Brinkmann, R., 1967, Die Südflanke des Menderes - Massivs bei Milas, Bodrum und Ören: Scien Rep. of Fac. of Scien., Ege Univ., no. 43, Izmir, 1-12.
Brinkmann, R, 1971, Das kristaline Grundgebirge von Anatolien. : Geol. Rundsc han, Bd. 60, 886-899.
Bruno, E. ve Pentinghaus, H., 1974, Substitution of cations in natural and synthetic feldspars: Mackenzie, W. S. ve Zussman. J.,
Burnham, C.W, 1963, IBM Computer Program for least-squares refinement of crystallographic Lattice constants: Geophys. lab. Carnegie Inst. Washington IXC. Yearbook 61, 132.
Bürküt, Y., 1966, Kuzeybatı Anadolu`da yer alan plütonların mukayeseli jenetik etüdü: Î.T.Ü. Maden Fak. Tayım, 1-272.
Twofeldspar geothermometer and K-feldspar obliquity: Cursillos Y Conferencias, Fasc. VIII, Instituto Lucas Mallada C.S.I.C. (Bspana), 15-20
Dora, O.Ö., 1969, Karakoca granit masifinde petrolojik ve metalojenik etüdler: MTA Dergisi, No. 73, 10-26.
Dora, O.Ö., 1972, Ortoklas Mikroklin Tranformation in migmatiten des Eğrigöz - Massivs: Türkiye Jeol. Kur. Bült., XV2, 131-152.
Dora, O.Ö., 1973, Egrigöz masifinde K-feldspat triklinitesi ile metamorfizma derecesinin saptanması: Scien. Rep. of the Fac. of Selen.,; Ege Univ., No. 148, 1-23.
Dora, O.Ö. ve Başarır, E., 1975, Menderes masifinin Aydm-Yatağan kesiti koyunda feldspatların strüktürel durumuyla jeoloji verilerinin korelasyonu: MTA Dergisi (hazırlanmakta).
Durand, G.L.A., 1962, Dikmen (Muğla) de bulunan pechblende zuhuru yaşının ölCülmesi: MTA Dergisi, 58, 144-145.
Empadr, 1969, Program for the calculation of microprobe analysis: Deprt. of Geology, Univ. of Toronto, Toronto (yayınlanmamış).
Goldsmith, R.J. ve Laves, F., 1954, The microcline-sanidine stability relations: Geochim et Cosmochim Acta, 5, 1-19.
Graciansky, P. de., 1966, La Massif cristallin du Menderes (Taurus occidental Asie Mineure) un exemple possible de vieux socle granitique remobilise: Revue de GĞographie Physique et de Gfiologie Dynamique, Vol. VIII, fasc. 4. 289-306.
Guidotti, C.V., Herd. H.H., ve Tuttle, C.L., 1973, Composition and structural state of K-feldspars from K-feldspar-j_ sillimanite grade rocks in notwestern Maine: Amer. Mineral., 58, 705-716.
International Tables for X-Ray Crystallography, 1965, Vol. I. Symmetry Groups: The Kynoch Press, Birmingham.
îzââr, E., 1971, Introduction to geology and metamorphism of the Menderes massif of western Turkey: Geology and History of Turkey, Ed Angue S. Cambell. Pet. Expl. Soc. of Libya, 495-500.
Kroll, H., 1967, Die Korrektion der Pulverinterferenzen mit Hilfe der Siliziumlinien mit einem Programm zur Dehnungs-/ Schrumpfungskorrektur von Röntgenfil men C`JAGOKOR): Min. Institut, Univ. Münster (Yayınlanmamış).
Kroll, H., 1971, Feldspâte im System K AlSi 9Oa - Na AlSi,Oc - Ca A19S1WOB : Al, Si- Verteilungen und Gitterparameter, Phasen-Transformationen und Chemismus: Dissertation, Min. Institut, Univ. Münster (Yayınlanmamış).
Kroll, H., 1973, Estimation of the Al, Si distribution of feldspars from the Lattice translations Tr 110 and Tr IK) I. Alkali feldspars Contr. Mineral, and Petrol., 39. 141-156.
Laves, F., 1960, Al/Si-Verteilungen, ÜhasenTransformationen and Namen der Alkalifeldsp&te: Zeit. Kristali., 113, 265-296.
Laves, F., 1961, Discussionscontribution to the paper by R.V. Dietrich, Comments on the two-feldspar geothermometer and K-feldspar obliquity: Cursillos Y Conferencias, Fasc. VIII, Inst. Lucas Mallada`, Espana, 15-20
Mac Kenzie, W.S., 1954, The orthoclase-ınıcrocline inversion: Miner. Mag., 30. 354- 366.
Marmo. V., Hytönen, K. ve Vorma, A., 1963, On the Occurrence of potash feldspars of inferior triclinicity within the Frecambrian rocks in Finland: Compt. Rend. Soc. Geol. Finlande, 35, 51-78.
Megaw, H.D., 1956, Notation for feldspar structures: Acta Crystallogr, 9, 56-59.
Öztunalı, Ö., 1973, Uludağ (Kuzeybatı Anadolu) ve Eğrigöz (Batı Anadolu) masifterinin petrolojileri ve jeokronoloıileri: İ Ü . Fen Fakültesi Monog., Tabii îlim!er Kıs., 23, 1-115.
Schuiling, R.D., 1958, Menderes masifine ait bir gözlü gnays üzerinde zirkon etüdü: MTA Dergisi, No .51, 38-42.
Schuiling, R.D., 1962, Türkiye`nin güneybatısındaki Menderes migmatitik kompleksinin petrolojisi, yaşı ve yapısı hakkında: MTA Dergisi, No. 58, 71-85.
Scotford, M.D., 1969, Metasomatic augen gneiss in greenschist Facies, western Turkey: Geol. Soc. of America Bull., 80, 1079-1094.
Smith, J.V. ve Mac Kenzie, W.S., 1961, Atomic, Chemical, and physical factors that control the stability of alkali feldspars: Cursillos Y Conferencias ,Fasc. VII. Instituto Lucas Mallada. C.S.I.C, Espana, 39-52.
Stewart, D.B. ve Ribbe, P.H., 1969, Structural explanation for variations in cell parameters of alkali-feldspars with Al/Si ordering: Amer. J. Scien., 267, 444-462.
Stewart, D.B. ve Wright. T.L., 1974, Al/Si order and symmetry of natural potassic feldspars, and the relationship of strained cell parameter to bulk composition: contribution at solidsolutionsmeeting, Orleon, 502-540.
Taylor, W.H., 1933, The structure c,f sanidine and other feldspars: Z. Kristallogr., A 85, 425-442.
Taylor, W.H., 1962, The structures of principal feldspars. Norsk. Geol. Tidsskr. 42 (2), 1-24.
Tomisaka, T., 1962, On order-disorder transformation and stability range of microcline under high water vapour pressure: Mineralogical Journal, 3, 5-3, 261-281.
Voli, G., 1969, Klastische Mineralien aus den Sedimentserien der Schottischen Highlands und ihr Schicksal bei aufsteigender Regional-und Kontaktmetamorphose: Habilitationsschrift, Inst. Mineralogie, Technische Universitat, Berlin, 1-206.
Winkler, G.F.H., 1961, On Coexisting feldspars and their temperature of crystallization: Cursillos Y conferencias, Fasc. VIII. Inst. Lucas Mallada, C. S. I. C, Espana, 9-13.
Winkler, G.F.H., 1970, Abolition of metamorphic facies, introduction of the four divisions of metamorphic stage and of a classification based on isograds in common rocks: N. Jahrbuch f. minerallogie, Monatschefte, 189-248.
Antimonit Minerallerinde Bükülme ve İkizlenme
Saldiray İleri
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Deneysel ve doğal deformasyona uğramış antimonit minerallerinin X-ışınları ve mikroskop incelemelerinden gidilerek, antimonit minerallerinde oluşan bükülme bantlarının (kink-bands) işlevi açıklanabilir. Doğal olarak deformasyona uğramış antimonit mineralleri çoğu kez iç değişim (annealing) geçirirler. Bunun sonucu, ikizlenmeler, küçük açılı komşu taneler ve duraysız ikincil taneler gelişebilir. Mikroskop altında incelenen bu özellikler, deformasyona uğramış antimonit minerallerinin jeolojik geçmişi ile ilgili bilgiler verebilirler.

Antimonit
Cevher mikroskopisi
Deformasyon ikizlenmesi
Graff, J.L,. ve Skinner, B.J., 1970, Strength and deformation of pyrite and pyrrhotite: Econ, Geol., 65, 206-215.
Hoffmann, W., 1933, Die structur der minerale der Antimonitgruppe: Z. Kristallogy, 86, 225-245.
İleri, S., 1973, Genesis and fabric study of stibnite ores at the Murchison Range, S.A.: Ph. D. thesis, Columbia university, New York.
Scavnicar, S., 1960, The crystal structure of stibnite, a redetermination of atomic positions: Z. Kristallogy, 114, 85-97.
Schull, H.W., 1971, X-ray pole figures of pyrrhotite: Ph. D. thesis, Columbia University, New York.
Stanton, R.L., 1972, Ore Petrology: Me Graw-Hill, New York, 668 s.
Wangs, S., 1973, Sphalerite pole figure analysis and microscopic textures, Matagami Lake Mine, Quebec: Ph. D. thesis, Columbia University, New York.
Keban Madeni Dolayında Jeokimyasal Sızıntı Anomalileri
Mümin Köksoy
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Keban Pb-Zn yatağı yan kayacında cevherleşmeyle ilgili görünen Pb, Zn, Cu, Ag ve Hg elementlerinin birincil veikincil dağılımları incelenmiştir. Elementlerin "Süzülme" (filtration) ve "yayınma" (diffusion) yolları ile yantaş iğine doğru taşınmaları, tavan kayacının çok az geçirimli bir şist ve taban kayacının kimyasal olarak reaktif bir kireçtaşı oluşları nedeniyle çok sınırlandırılmıştır. Bunun sonucu olarak cevherleşme çevresinde geniş "yantaş haleleri" oluşmamıştır. Diğer yandan hidrotermal sıvıların kireçtaşı-serisitli şist dokanağı ile önemli tektonik düzlemler boyunca "akma"ları (flow nedeniyle cevherleşme zonundan 200 m yukardaki yüzeye kadar uzanabilen "Sızıntı Anomalileri" olmuşlardır. Böyle geniş sızıntı anomalileri yardımı ile kamşu sahalarda, mostra vermemiş, derinde gömülü olabilen cevher yataklarının jeokimyasal yöntemlerle saptanabileceği kanısına varılmıştır. Bu amaçla, ana yatağın kuzeyindeki Kebandere civarında yapılmış olan ,bir uygulamada birincil ve ikincil kuvvetli Cu ve Pb-Zn-Ag anomalileri elde edilmiştir. Ekonomik kavramda gömülü bir cevherleşme ile ilgili olabileceği düşüncesiyle, bu sızıntı anomalilerinin üzerinde önemle durulması gereği önerilmiştir.

Keban Pb-Zn yatağı
Jeokimyasal Sızıntı Anomalileri
yantaş haleleri
Bolgün, M., 1971, Keban, Kudikan ve Zeytindag. 1970 AFMAG ve I. P. etüdleri raporu: Btibank argiv No: 331, (yayınlanmamış).
Ergin, K., 1963, Etibank - Keban Kurgun ve çinko madeni jeofizik etüdleri hakkında mücmel rapor: Etibank arşiv no- 58, (yayımlanmamıg).
Geoffroy, J., 1960, Keban kurgun ve çinko madeni: MTA Derleme no: 3096, (yayınlanmamış).
Köksoy, M., 1972, Keban madeni civarında cevherlegmeyle ilgili elementlerin dağılımları: MTA Derleme No: , (yayımlanmamış).
Köksoy, M., 1975, Keban madeni civarında elde edilen jeolojik, jeofizik ve jeogimik verilerin karşılaştırılmaları: Jeofizik, Türkiye Jeofizikçiler derneği yayın no : 6, 34 - 46.
Nemlioğlu, C, 1955, Keban simli kurgun ve çinko madeni P. S. etüdü raporu: Etibank arşiv no: 392. (yayınlanmamış).
Tolun, N.ı, 1950, Keban bölgesi jeolojisine dair notlar: MTA Derleme No: 1857., (yayınlanmamış).
Tolun, N., 1953, Fırat - Derebaca (Keban simli kurşun madeni) ga- , no: 2131, (yayınlanmamış).
Yüngül, S., 1954, Keban simli kurgun ve çinko madeni jeofizik etüdü: Etibank argiv no: 357, (yayınlanmamış).
Ziserman, A., 1969, Gelogical and mining study of Keban madeni: leri ve diğer yeraltı aramaları hakkında rapor» MTA. Derleme Etibank Genel Müdürlüğü için özel rapor, (Yayımlanmamış)
Ağızlar (Gölköy-Ordu) Kurşun-Çinko Zuhurunun Jeolojisi
Yusuf Ayhan Erler
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Ordu ili Gölköy ilçesi Ağızlar köyündeki kurşun-çinko zuhuru değişmiş biyotit andeziti kesen damarlar halindedir. Bölgenin jeolojik incelenmesi sonucunda yaşlan Üst Kretase`den Tersiyer`e kadar değişen beş kayaç birimi ayrılmıştır. Bunlar, yaşlıdan gence doğru, piroksen andezit, .biyotit andezit, kireçtaşı, andezit ve bazaltik dayklardır. Bölgenin karakteristik yapısal elemanları normal atımlı faylardır. Ağızlar kurşun-çinko zuhurundaki önemli cevher mineralleri sfalerit ve galen, gang mineralleri kuvars ve pirittir. Bölgedeki damarlar içlerindeki minerallere göre pirit damarları ve piritli kurşun-çinko damarları olarak ikiye ayrılmıştır. Üç adet pirit daman ve yedi adet piritli kurşun-çinko damarı bulunmuştur. Damarların çevresindeki yan kayaçlar değişen etkenlikte 400 m`ye kadar genişleyen zonlar halinde değişmeye uğramışlardır. Değişme zonları, içte serisitleşme, dışta killeşme, ve en dışta, yerel olarak propilitleşmedir.

kurşun-çinko zuhuru
gang mineralleri
Ordu
Atabek, S., 1946, Ağızlar köyü bakır madeni prospeksiyon raporu: M.T.A. Derleme, Prospeksiyon Raporu No. P. 2405, yayınlanmamış.
Bora, E., Erler, A., ve Ildız, T., 1970, Giresun G39-a2 ve G39-a3 paftalarının jeolojik etüd ve maden prospeksiyonu raporu: M.T.A. Derleme, Rapor No. 4438, yayınlanmamış.
Meyer, C, ve Hemley, J.J.., 1967, Wall rock alteration; Barnes, H.L., ed., Geochemistry of hydrothermal ore deposits de: Holt, Rinehart, and
Petrascheck, W.E., 1955, Anadolu ve güneydoğu Avrupası metal provensleri arasındaki münasebet: M.T.A. Dergisi, 46-47, 46-57.
Ramovie, M., 1966, Metalojeni ve petrolojide jeolojik zaman faktörünün önemi: M.T.A. Dergisi, 671. 25-37.
Schultze-Westrum, H.H., 1959, Giresun vilâyeni Espiye sahasının jeolojik ve yatak bilimi bakımından etüdü (G41-a2 ve a3): M.T.A. Derleme, rapor No. 3090, yayınlanmamış.