Türkiye Jeoloji Bülteni
Türkiye Jeoloji Bülteni

Türkiye Jeoloji Bülteni

2018 OCAK Cilt 61 Sayı 1
KAPAK
PDF Olarak Görüntüle
KÜNYE
PDF Olarak Görüntüle
Orta-Geç Pleyistosen Yaşlı Gürlek-Kocabaş (Denizli) ve Örtülü (Afyon) Travertenlerinin Sedimantolojik Özellikleri ve Paleoortamsal Gelişimine ait ilk bulgular (GB-Türkiye)
Ezher Tagliasacchi
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Bu çalışma, benzer depolanma sistemi içerisinde çökelmiş olan Gürlek-Kocabaş (Denizli) ile Örtülü (Afyon) travertenlerinin sedimantolojik özellikleri ile bu karasal karbonatların çökelme koşullarının ve döneminin karşılaştırmalı olarak incelenmesi sonucu elde edilen ilk bulguları içermektedir. İnceleme alanları, GB-Türkiye`de kineotektonik dönemde genişleme tektoniğine bağlı olarak açılmaya başlamış birbirlerine komşu, KB-GD uzanımlı Denizli Grabeni (Gürlek-Kocabaş) ile KD-GB uzanımlı Acıgöl Grabeni (Örtülü) içinde yer almaktadır. Gürlek-Kocabaş travertenlerinin bataklık-havuz ve havuz düzlüğü fasiyeslerinin gözlendiği, sığ-havuz gibi çöküntüde polanma sistemi içinde çökelmiş olduğu, Örtülü travertenlerinin ise, yer yer ortam enerjisinin daha yüksek olduğu yamaç depolanma sisteminde ve aynı zamanda sığ, otsul, enerjisi daha düşük sığ-havuz depolanma sisteminde çökelmiş olabileceği yapılan bu çalışmada belirlenmiştir. Gürlek-Kocabaş travertenlerinin yanal devamlılığı yüzlerce metre sürerken, Örtülü travertenleri, birkaç yüz metre devam etmekte ve daha sonra Acıgöl Graben`ine doğru akarsu tufalarına geçiş göstermektedir. Paleosol seviyeleri, iki traverten çökelinde de belirgin olarak gözlenmektedir. Elde edilen ilk polen verilerine göre, genellikle otsul ve açık tohumlu bitkilere ait polenlerin varlığı (Pinaceae, Cedrus,Artemisia, Quercus) bölgede iklimsel salınımlar açısından da önemli veriler içermektedir. İncelenen örneklerde Artemisia formunun varlığı, bu karasal karbonatların çökeliminde, serin ve kurak iklim koşullarını işaret etmektedir. U/Th radyometrik yaş tayinlerine göre, iki traverten çökeli Orta-Geç Pleyistosen döneminde çökelmiş ancak Gürlek Kocabaş travertenleri, çökelimine 85 bin yıl`a kadar devam etmiş olmasına rağmen, Örtülü travertenlerinin çökelimi yaklaşık 308 bin yıl önce tamamen sonlanmış olduğu bu çalışmada belirlenmiştir.

Depolanma ortamları
GB-Türkiye
litofasiyes
Orta-Geç Pleyistosen
palinoloji
traverten
Depositional settings
lithofacies
Middle-late Pleistocene
palynology
SW-Turkey
travertine
Kapadokya Bölgesi (Nevşehir, Orta Anadolu) Kalk-alkalen ve Alkalen Plütonik/Subvolkanik Kayaçların Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri
Ayşe Orhan Mehmet Demirbilek
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Kapadokya Bölgesinde, Nevşehir`in kuzeyinde yüzeyleyen Bayramhacı, İdişdağı, Göynük, Karadağ, Yeşilöz, Akçataş plütonik ve/veya subvolkanik kayaçları ve güneyinde yüzeyleyen Acıgöl Plütonik kayaçları Orta Anadolu Granitoyidleri içerisinde yer alır. Nevşehir`in güneyinde yüzeyleyen Acıgöl plütonu monzogranit bileşimine sahip olup az oranda mafik mikrogranüler anklav (MME) ve iri-K.feldispat megakristalleri içermektedir. Kuzeyde yüzeyleyen magmatik kayaçlar ise monzogranit - kuvars monzonit / monzodiyorit - monzonit - fonolitik tefrit /tefritik fonolit arasında değişen farklı bileşimli kayaçlardan oluşmaktadır. Kuvars monzonit / monzodiyorit bileşimli kayaçlar sık sık MME ve iri-K.feldispat megakristalleri içermektedir. Monzonit bileşimli kayaçlar ise iri-K.feldispatveya lösit içeren porfirik dokulu subvolkanik kayaçlar ile dokanak halindedir. Bölgedeki monzogranitik kayaçlar subalkalen, yüksek-K ve kalk-alkalen karakterli ve I-tipi löko-granit özelliğindedir. Kuvars monzonit, monzonit / monzodiyorit bileşimli kayaçlar subalkalen, yüksek-K ile kalk-alkalen ile şoşonitik arasında değişen ve I-tipi magma karakteri sunmaktadır. Monzonit ve fonolitik tefrit / tefritik fonolit bileşimli kayaçlar ise alkalen ve şoşonitik karakteri ile A-tipi magma karakteri sunmaktadır. Farklı bileşime sahip magmatik kayaçların iz element bollukları da farklılık sunar. Hafif nadir toprak element (HNTE) zenginleşme oranları monzogranit ((La/Yb)n = 4.58 – 12.11) bileşimli kayaçlardan kuvars monzonit / monzodiyorit ((La/Yb)n = 12.06 – 33.78) ve monzonit ve fonolitik tefrit / tefritik fonolit bileşimli ((La/Yb)n = 23.29 – 82.17) kayaçlara doğru artma eğilimindedir. Okyanus sırtı granitlere göre normalize edilmiş element diyagramlarında, bütün magmatik kayaçlar büyük iyon çaplı litofil elementlerce (LILE: K, Rb, Ba) kalıcılığı yüksek elementlere göre (HFSE: Ta, Nb, Hf, Zr, Y) zenginleşme eğilimi ile magmanın yitim zonu ve/veya çarpışma ile ilişkili tektonik yerleşimden türediğine işaret eder. Alkalen magmatik kayaçlar kalk-alkali magmatik kayaçlara göre belirgin LIL (K, Rb, Ba, Th) ve HFS (Ta, Nb, Ce ve Zr) zenginleşmiş yönelim sunar. Kapadokya Bölgesindeki petrografik ve tüm kayaç jeokimya sonuçları bütün magmatik kayaçların yitim magmatizması ile geliştiğine ve A-tipi plütona doğru alt kıta kabuğu ve litosferik manto katkısının arttığına işaret etmektedir.

Kapadokya plütonik kayaçları
Orta Anadolu
jeokimya
petrografi
Cappadocia plutonic rocks
Central Anatolia
geochemistry
petrography
Jeolojik, Arkeolojik ve Arkeosismolojik Veriler Işığında Myra Antik Kenti’nde Tarihsel Depremlere Ait Deformasyon Verileri, GB Anadolu
Mustafa Softa Mehmet Turan Hasan Sözbilir
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Batı ve Güneybatı Anadolu`daki eski uygarlıklara ait antik yerleşimlerin birçoğu diri fay zonları üzerinde ve yakın çevresinde kurulmuştur. Güneybatı Anadolu`da, Fethiye-Burdur Fay Zonu ve Pliny-Strabo hendekleri arasındaki bölgede yer alan Myra Antik Kenti de, KD-GB uzanımlı aktif normal fayların üzerinde bulunur. Arkeolojik verilere göre Myra Antik Kenti ve çevresindeki yerleşim alanları tarihsel dönem depremlerinden yoğun olarak etkilenmişlerdir. Antik kentte ve çalışma alanında yapılan detaylı inceleme sonucunda; (i) Tarihsel dönem depremlerinin Myra Antik Kenti`nin neredeyse tamamında izler bıraktığı ve bu izlerin de Holosen zaman dilimi içerisinde gerçekleşmiş M.S. 141, M.S. 240 ve M.S. 344 depremlerinin göstergesi olabileceği (ii) bu depremlerin oluşturduğu deformasyon zonu içindeki antik kentin tiyatro ve liman bölümünde sistematik olarak belirli bir yöne doğru devrilen sütunlar, yıkılmış kolonlar, dönmüş ve eğimlenmiş bloklar şeklinde hasarlar geliştiği (iii) KD-GB uzanımlı bu deformasyon zonunun Kale ve Kekova Faylarının genel gidişi ile uyumlu ve oluşumunun KB-GD yönelimli genişleme ile ilişkili olduğu saptanmıştır. 

Arkeosismoloji
Demre
Kale Fayı
Myra Antik Kenti
Tarihsel Deprem
Archaeoseismology
Demre
Historical Earthquakes
Kale Fault
Myra Ancient City
Doğu Torid`lerdeki (Develi-Kayseri) Geç Devoniyen volkanizması üzerine yeni bulgular: İlk veriler
Okay Çimen
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Torid-Anatolid Platformu Doğu Torid`ler (Tufanbeyli ve Yahyalı`nın GB`sı) ve Orta Torid`ler (Kuzey Konya) bölgelerinde nadiren tanımlanmış olan magmatik kayaçları barındıran yaygın Paleozoyik birimleri içermektedir. Bu kayaçların magmatik evrimi ile alakalı tartışmalı görüşler bulunmaktadır. Ulaşılabilir jeokimyasal veriler OrtaTorid`lerdeki (Konya Bölgesi) magmatik kayaçlar üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışmada, Doğu Torid`lerde (Develi-Kayseri) mafik volkanik kayaçlar bulunmuştur. Bu mafik kayaçlar Geç Devoniyen yaşlı kireçtaşları ile ardalanmış ve Erken Karbonifer yaşlı kumtaşları tarafından örtülmüştür. Volkanik kayaçların jeokimyasal karakteristikleri hafif negative Nb anomalileri, normal-MORB (N-MORB) benzeri yüksek alan dayanım element paternleri (HFSE) ve düz NTE profili ile yay-ardı havza özellikleri sunmaktadır. Doğu Torid`lerde yeni bulunan mafik volkanik kayaçlar jeokimyasal olarak dalma-batma olayları ile ilişkilendirilmiş olan Konya ve Yahyalı bölgelerindeki metadiyabaz dayklarına benzemektedir. Bu çalışmada sunulan yeni veriler Torid`lerin Orta Paleozoyik evrimini daha iyi anlamaya fayda sağlayacaktır.

BAB
Develi-Kayseri
Doğu Toridler
Geç Devoniyen
volkanizma
BAB
Develi-Kayseri
Eastern Taurides
Late Devonian
volcanism
Anamur (Alanya Masifi, Mersin) Bölgesinde Yer Alan Prekambriyen Yaşlı Kayaçların Çok Evreli P-T-t Evrimi
Mete Çelikkaplan
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Alanya Masifi`nin doğu kesimde yer alan Anamur bölgesi yüksek sıcaklık metamorfizması ile tanımlanmaktadır. Bölgede bazik ve asidik meta-magmatikler tarafından kesilen, üst amfibolit fasiyesi koşullarında başkalaşıma uğramış meta kırıntılılar (Sarıağaç birimi) paraotokton konumlu temeli oluşturmaktadır. Barrov türü orta basınç metamorfizmasının yeşilşist fasiyesi koşullarında başkalaşıma uğramış Kapıdağ napı, Sarıağaç birimini sünümlü koşullarda gelişmiş tektonik bir dokanakla üzerlemektedir. Düzenli ve kalın bir istif oluşturan Kapıdağ napı tabanda dolomit, mermer, muskovit- kuvars şist ve klorit şist ardalanmasından oluşan, olasılı İnfrakambriyen yaşlı topluluk ile başlamaktadır. Bu birim üzerine, Toros birliklerinin Kambro-ordovisiyen yaşlı Hüdai, Çaltepe ve Seydişehir formasyonlarından türeme, kuvarsit, meta-karbonat ve şistlerden yapılı düşük dereceli metamorfikler gelmektedir. Tüm bu metamorfik birimler Geç Eosen-Oligosen yaşlı Anamur Formasyonu`na ait çakıltaşları ile uyumsuz olarak örtülmekte ve Hadim napı tarafından tektonik olarak üzerlenmektedir. Sarıağaç birimini oluşturan yüksek dereceli şistlerin metamorfizma (M1) koşulları 7.7±0.7 kbar ve 670 ± 20°Colarak belirlenmiştir. Bu yüksek dereceli topluluk 5.1 ± 0.3 kbar ve 480 ± 40°C koşullarında (M2) retrograd metamorfizmaya uğramıştır. Üzerleyen M2 metamorfizmasının yaşı beyaz mikalardan elde edilen Ar / Aryaş belirlemesine göre 75 - 73 My (Kampaniyen) olarak bulunmuştur. M1 metamorfizmasının yaşı doğrudan belirlenememiştir. Fakat M1 metamorfizması ürünü bölgesel foliyasyonu kesen meta-aplitlerden elde edilen ve ilksel asidik magmatiklerin kristalizasyon yaşı olarak yorumlanan 550.2 ± 8.2 My U/Pb zirkon yaşları söz konusu temeli etkileyen bu metamorfizmanın olasılıkla Prekambriyen yaşlı olduğunu göstermektedir. Bu veri ayrıca temeli oluşturan meta kırıntılıların ilksel kayalarının Prekambriyen yaşlı olduğunu ortaya koymaktadır. Alanya Masifi`ninpaleocoğrafik konumu ve jeokronolojik veriler göz önüne alındığında, M1 metamorfizması Gondwana`nın Geç Neoproterozoyik`teki bütünleşme süreci ile ilişkilendirilebilmektedir. Bu yüksek dereceli temel Neotetis okyanusunun güney kolunun kapanması ile ilişkili olarak Geç Kretase`de yeşilşist fasiyesi koşullarında gelişen M2 metamorfizması tarafından üzerlenmiştir.

Anamur
Gondwana
metamorfizma
sillimanit
Anamur
Gondwana
metamorphism
sillimanite