Türkiye Jeoloji Bülteni
Türkiye Jeoloji Bülteni

Türkiye Jeoloji Bülteni

2022 AĞUSTOS Cilt 65 Sayı 3
KAPAK
PDF Olarak Görüntüle
KÜNYE
PDF Olarak Görüntüle
İÇİNDEKİLER
PDF Olarak Görüntüle
ÖNSÖZ-Değerli ve Yarı Değerli Taşlar
Sabah Yilmaz Şahin
PDF Olarak Görüntüle

Öz: Değerli ve Yarı Değerli Taşlar, ya da diğer bir ifadeyle süstaşları, doğada ender bulunuşları, dayanıklı olmaları ve bazı fiziksel ve kimyasal ayrıcalıkları nedeniyle diğer mineral ve kayaçların içinde özel bir yere sahiptirler. Süstaşları, insanoğlu var olduğundan beri, farklı kültürlerde, farklı anlamlar yüklenerek yaygın olarak kullanılmışlardır. Günümüzden yaklaşık 6000 yıl önce Mezopotamya’da bazı taşların sihirli olduğuna, Antik Yunan’da ametistin panzehir olduğuna inanılması, Mısır`da lapislazulinin Hindistan`da jadeyitin kutsal sayılması süstaşlarına çeşitli anlamlar yüklenmiş olduğunu ve insanların geçmişten günümüze süstaşlarına özel ilgi duyduklarını göstermektedir. Değerli ve yarı değerli taşların, kuyumculuk sanatı ile birleştirilip, bir metale montürlenmesiyle elde edilen takıların statü, güç ve zenginlik sembolü olarak farklı kültürlerde kullanımı, yalnızca Anadolu topraklarında değil, tüm dünyada yaygındır. Bazı değerli ve yarı değerli taşlar, aynı zamanda, süs eşyası olarak da kullanılmakta olup, insanların estetik-sanatsal anlayışının da bir göstergesi durumundadır. Bunların yansıra, değerli ve yarı değerli taşlar, çıkarıldığı bölge için ekonomik kaynak olarak katkı sağlayabilecek bir potansiyele de sahiptirler.  

  • Değerli Taşlar

  • Yarı Değerli Taşlar


  • MTA (2000). Türkiye’nin Kıymetli ve Yarı Kıymetli Taşlarının Araştırılması Projesi. MTA Genel Müdürlüğü Maden Analizleri ve Teknolojisi Dairesi Başkanlığı, Ankara.

  • Selim, H. (2015). Türkiye’nin Değerli ve Yarı Değerli Mücevher Taşları. İstanbul Ticaret Odası Yayınları, Yayın no: 2014-4.

  • Yılmaz Şahin, S. (2019). Türkiye’nin Değerli ve Yarı Değerli Taşları. Yurt Madenciliğini Geliştirme Vakfı Sektörmaden Dergisi, 72, Temmuz-AğustosEylül, 26-32.

  • Yılmaz Şahin, S. (2022). Değerli ve Yarı Değerli Taşlar Sayısı / Önsöz . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 1-10 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/issue/69204/1168998

  • Batı Anadolu`da Silisleşmiş Ağaç Türlerinin Bazı Mineralojik ve Gemolojik Özellikleri
    Burcu Üner Sabah Yilmaz Şahin Ünal Akkemik
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Batı Anadolu`da tanımlanan silisleşmiş ağaç örnekleri, Tavşanlı (Kütahya) ve çevresinde Geç Miyosen Pliyosen yaşlı Çokköy formasyonu içerisinde, Osmancalı (Manisa) ve civarında Erken(?)-Orta Miyosen Yaşlı Foça Tüfünde ve Banaz (Uşak) çevresindeki ağaçlar ise Orta-Geç Miyosen yaşlı Yeniköy formasyonu karasal sedimanları içerisinde yer almaktadır. Silisleşme mekanizması ile taşlaşan ağaçların oluşumu, bölgede Neojen dönemi volkanik faaliyetleri ile eş zamanlı oluşan kırıntılı çökellerin sedimantasyonu ile ilişkilidir. Silisleşmiş ağaç örneklerinde enine, radyal ve teğet olmak üzere üç yönlü ince kesitler üzerinde gerçekleştirilen mineralojik-petrografik incelemelerde silisin polimorflarından yaygın olarak kalsedon ve daha az miktarda kuvars ile opal tespit edilmiştir. Mineralojik yorumlamalar ayrıca X-Işınları Difraktometresi (XRD) analizi ile desteklenmiştir. Botanik mikroskobunda incekesitler ile gerçekleştirilen paleobotanik tanımlar sonucunda ise; Taxodioxylon Hartig 1848 (Bataklık servisi),Pinuxylon Gothan 1906 (Çam), Pterocaryoxylon Müll.-Stoll et Mädel 1960 (Ceviz [Yalankoz]), Quercoxylon(Kräusel 1939) Gros 1988 (Herdem yeşil meşe), Glyptostroboxylon Conwentz 1884 (Bataklık servisi) fosil ağaç cinsleri tespit edilmiştir. Bu bulgulara göre günümüzden daha sıcak ve nemli bir iklimin hâkim olduğu, bataklık ve akarsu kenarlarında servi ormanları ile yamaçlarda çam ve herdem yeşil meşe ormanlarının varlığı saptanmıştır. Silisleşmiş ağaç örneklerinin gemolojik incelemeleri kapsamında renk/desen açısından zengin örnekler seçilmiş, kabaşon kesilerek şekil verilmiştir. Farklı desen ve şekillerdeki örnekler cilalanarak, takı olarak tasarlanarak gümüş ile montürlenmiştir. Daha tekdüze, desensiz ve tek renk örneklerinden ise az miktarda faset kesim çalışmaları yapılmıştır. Sertlik açısından yüksek değerlere sahip olan silisleşmiş ağaç örnekleri içerdikleri zayıf zonlar nedeniyle dayanımsız bir karakter sergilemekte ve desen/renk açısından istenilen performansı göstermemektedir.

  • Batı Anadaolu

  • gemolojik özellikler

  • mineralojik bileşim

  • paleobotanik

  • silisleşmiş ağaç


  • Acarca Bayam, N. N., Akkemik, Ü., Poole, I. & Akarsu, F. (2018). Further contributions to the early Miocene forest vegetation of the Galatian Volcanic Province, Turkey. Palaeobotanica Electronica, 21(3), 1–42.

  • Akgün, F., Akay, E. & Erdoğan, B. (2002). Terrestrial to shallow marine deposition in Central Anatolia: a palynological approach. Turkish Journal of Earth Sciences, 11, 1–27.

  • Akgün, F., Kayseri, M. S. & Akkiraz, M. S. (2007). Paleoclimatic evolution and vegetational changes during the Late Oligocene–Miocene period in Western and Central Anatolia (Turkey). Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 253(1–2), 56–90.

  • Akkemik, Ü., Türkoğlu, N., Poole, I., Çiçek, I., Köse, N. & Gürgen, G. (2009). Woods of a Miocene petrified forest near Ankara, Turkey. Turkish Journal of Earth Sciences, 33, 89-97.

  • Akkemik, Ü. & Sakınç, M. (2013). Sequoioxylon petrified woods from the Middle to Late Oligocene of Thrace (Turkey). IAWA Journal, 34(2), 177- 182.

  • Akkemik, Ü., Arslan, M., Poole, I., Tosun, S., Köse, N., Karlıoğlu Kılıç, N. & Aydın, A. (2016). Silicified woods from two previously undescribed early Miocene forest sites near Seben, northwest Turkey. Review Palaeobotany Palynology, 235, 31-50.

  • Akkemik, Ü., Acarca, N. N. & Hatipoğlu, M. (2017). The first Glyptostroboxylon from the Miocene of Turkey. IAWA Journal, 38(4), 561-570.

  • Akkemik, Ü., Akkılıç, H. & Güngör, Y. (2019). Fossil wood from the Neogene of the Kilyos coastal area in Istanbul, Turkey. Palaeontographica Abteilung B, 299(1-6), 133-185.

  • Akkiraz, M. S., Akgün, F., Utescher, T., Bruch, A. A. & Mosbrugger, V. (2011). Precipitation gradients during the Miocene in Western and Central Turkey as quantified from pollen data. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 304, 276–290.

  • Aras, A., Sakınç, M. & Yaltırak, C. (2004). Petrified angiosperm woods in the Thrace Formation (Pliocene-E. Quaternary?) in eastern Thrace, NW Turkey. International Symposium On Wood Sciences. Organised by IAWA-IAWS, France, 4.

  • Aslan, İ. ve Altay, T. (2021). Banaz Havzasındaki (Uşak, B-Türkiye) Neojen Yaşlı Sedimanter Birimlerin Mineralojik ve Jeokimyasal Özellikleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 21, 449-461.

  • Aydoğan, M. S. (2006). Baklan Graniti (Murat Dağı, Banaz/Uşak) Civarındaki Baz Metal Cevherleşmesinin Mineral Parajenezi, Metal Zonlanması ve Kökenlerinin İzotop Jeokimyası ile Saptanması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı, Isparta.

  • Aysal, N. (1994). Banaz-Hatipler-Bahadır Köyleri (Uşak) civarının jeolojisi [Yayımlanmamış Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi Mühendislik Fakültesi.

  • Baş, H. (1983). Domaniç-Tavşanlı-Gediz-Kütahya yörelerinin tersiyer jeolojisi ve volkanitlerinin petrolojisi (Rapor no: 7293). Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü.

  • Biltekin, D. (2017). Palaeo vegetational and palaeo climatic changes during the early Miocene in central Taurus, Turkey. Bulletin of the Earth Sciences Application and Research Centre of Hacettepe University, 38, 101–114.

  • Bingöl, E. (1977). Muratdağı jeolojisi ve ana kayaç birimlerinin petrolojisi. Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 20(2) 13-66. https://www.jmo.org.tr/ resimler/ekler/e2265684fe2d0d6_ek.pdf

  • Brinkmann, R.(1966). Geotektonische Gliederung von Westanatolien. Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, 10, 603-618.

  • Çelik, Y. (2000). Domaniç (Kütahya) Neojen Havzasının stratigrafisi ve depoloma ortamları, Batı Anadolu. 53. Türkiye Jeoloji Kurultayı, (s.177-178), Ankara. http://tjk.jmo.org.tr/bildiri_ ozleri.php?kod=13&bildiriKod=468

  • Çevik Üner, B. & Yılmaz Şahin, S. Akkemik, Ü. (2022). Mineralogical and paleobotanical investigations of Oligo-Miocene petrified wood from the southwest of Thrace Basin (NW Turkey). Turkish Journal of Earth Sciences, 31, 49-70.

  • Denk, T., Güner, T.H., Kvaček, Z. & Bouchal, M. J. (2017). The early Miocene flora of Güvem (Central Anatolia, Turkey): a window into early Neogene vegetation and environments in the Eastern Mediterranean. Acta Palaeobotanica, 57, 237–338.

  • Denk, T., Güner, H. T., Bouchal, M. J. (2019). Early Miocene climate and biomes of Turkey: Evidence from leaf fossils, dispersed pollen, and petrified wood. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology 530, 236–248.

  • Dietrich, D., Lampke, T. & Röβler, R. (2013). A microstructure study on silicified wood from the Permian Petrified Forest of Chemitz. Palӓontologische Zeitschift, 87, 814-834.

  • Dönmez, M.., Akçay, A. E. ve Türkecan, A. (2014). İzmir – K 18 Paftası, 1:100 000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları. Maden Tetkik ve Arama Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi, No:213.

  • Ercan, T., Dinçel, A., Metin, S., Türkecan, A. ve Günay, E. (1978). Uşak yöresindeki neojen havzaların jeolojisi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 21(2), 97- 106. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/ bc7d9c600d61c08_ek.pdf

  • Ersoy, E. & Helvacı, C. (2007). Stratigraphy and geochemical features of the Early Miocene bimodal (ultrapotassic and calc-alkaline) volcanic activity within the NE-trending Selendi Basin, Western Anatolia, Turkey. Turkish Journal of Earth Science, 16, 117–139.

  • Ersoy, E. Y., Dindi, F., Karaoğlu, Ö. ve Helvacı, C. (2012). Soma Havzası ve Çevresindeki Miyosen Volkanizmasının Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri, Batı Anadolu, Türkiye. Hacettepe Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Bülteni, 33(1), 59-80.

  • Günay, E., Akdeniz, N., Saroglu, F. ve Çaglayan, A. (1986). Murat Dağı-Gediz Dolaylarının Jeolojisi. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Jeoloji Etüdleri Dairesi, 74 s.

  • Güner, H. T.,Bouchal, J. M., Köse, N., Göktaş, F., Mayda, S. & Denk, T. (2017). Landscape heterogeneity in the Yatağan Basin (southwestern Turkey) during the middle Miocene inferred from plant macrofossils. Palaeontolographica Abteilung B, 296(1–6), 113–171.

  • Hassan, K. M. (2019). Stable Isotope Ratios of Carbonate and Organic Carbon from Silicified Tree Trunks, Petrified Forest, New Cairo, Egypt– Possible Interpretations of Palaeoenvironment. Geochemistry International, 57(5), 564–574.

  • Hatipoğlu, M. & Türk N. (2009). Combined polarizing microscope, XRD, SEM, and specific gravity study of the petrified woods of volcanic origin from the Çamlıdere-Çeltikçi-Güdül fosil forest, in Ankara, Turkey. Journal of African Earth Sciences 53(4-5), 141-157. https://doi.org/10.1016/j. jafrearsci.2009.01.001

  • Helvacı, C. Ersoy, E. Y. & Billor, Z. (2016). Stratigraphy and Ar/Ar geochronology of the Miocene lignitebearing Tunçbilek-Domaniç Basin, western Anatolia. International Journal of Earth Sciences, 106(5), 1797-1814.

  • Karaoğlu, O. & Helvacı, C. (2012). Structural evolution of the Uşak–Güre supra-detachment basin during Miocene extensional denudation in western Turkey. Journal of the Geological Society, 169, 627-642.

  • Karaoğlu, O. & Helvacı, C. (2014). Isotopic evidence for a transition from subduction to slab-tear related volcanism in western Anatolia, Turkey. Lithos, 192-195, 226-239. https://doi.org/10.1016/j. lithos.2014.02.006

  • Karlıoğlu, N., Akkemik, Ü. & Caner, H. (2009). Detectionof some woody plants in Late Oligocene forests of Istanbul. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 33, 577-584.

  • Kaya, O. (1978). Ege kıyı kuşağı (Dikili-ZeytindağıMenemen-Yenifoça) Neojen stratigrafisi. Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Monografiler Serisi No:17.

  • Kayacık, H., Aytuğ, B., Yaltırık, F., Şanlı, İ., Efe, A., Akkemik, Ü. & Inan, M. (1995). Sequoiadendron giganteum (Lindl) Buchh. trees living near Istanbul in Late Tertiary. Review of Faculty of Forestry, University of Istanbul, 45, 15-22.

  • Kayseri, M. S. & Akgün, F. (2008). Palynostratigraphic, palaeovegetational and palaeoclimatic investigations on the Miocene deposits in Central Anatolia (Çorum Regionand Sivas Basin). Turkish Journal of Earth Sciences, 17, 361–403.

  • Konak, N. (2002). 1/500.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları, İzmir Paftası, (Şenel, M., (Ed.)). Maden Tetkik ve Arama Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi, No:7.

  • Küçükayman A., Genç, Ş., Gök, L., Kar, H. ve Ateş, M. (1987). Bozüyük-Tavşanlı-Kütahya arasının jeolojisi. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Derleme No: 8356 (yayımlanmamış).

  • Lukens, W. E., Eze, P. 6 Schubert, B. A. (2019). The effect of diagenesis on carbon isotope values of fossil wood. The Geological Society of America, 47(10), 987–991.

  • Matysová, P. (2016). Study of fosil wood by modern analytical methods: case studies [Phd Thesis] Charles University in Prague, Faculty of Science Institute of Geology and Palaeontology, Prague.

  • Mustoe, G. (2017). Wood Petrifaction: A New View of Permineralization and Replacement. Geosciences, 7(4), 119.

  • Mustoe, G. & Viney, M. (2017). Mineralogy of Paleocene Petrified Wood from Cherokee Ranch Fossil Forest, Central Colorado, USA. Geosciences, 7(2), 1-22.

  • Mustoe, G., Viney, M. & Mills J. (2019). Mineralogy of Eocene Fossil Wood from the “Blue Forest” Locality, Southwestern Wyoming, United States. Geosciences, 9(1), 35.

  • Özgüven-Ertan, K. (1971). Sur un bois fossile de Taxodiaceaedans la flore Neogene d’Istanbul (Turquied’Europe): Sequoioxylon egemeni n.sp. Revue Faculté des Sciences de l’Universite d’Istanbul, 36(B), 89–114.

  • Öztürk, A. ve Karadağ, M. M. (2009). Yukarıkaracahisar (Banaz-Uşak) Bölgesinin Stratigrafisi vePetrografik Özellikleri. Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 24(4), 1-22.

  • Pe-Piper, G., Imperial, A., Piper, D. J. W., Zouros, N. C. & Anastasakis, G. (2019). Mineral data (SEM, electron microprobe, Ramanspectroscopy) from epithermal hydrothermal alteration of the Miocene Sigri Petrified Forestand host pyroclastic rocks, Western Lesbos, Greece. Data in Brief 24, Article 103987. https://doi.org/10.1016/j. dib.2019.103987

  • Sakınç, M., Aras, A., Yaltırak, C., Batı, Z. ve Çağatay, N. (2007). Trakya Karasal Tersiyerinde Silisleşmiş Ağaçlar, Paleoflora, Paleoklimatoloji, Paleocoğrafya (Proje no: 103Y137). TÜBİTAK.

  • Sarıfakıoğlu, E. (2011). Kütahya – İ 23 Paftası, 1:100 000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları. Maden Tetkik ve Arama Müdürlüğü Jeoloji Etütleri Dairesi, No:157.

  • Seyitoğlu, G. (1997). Late Cenozoic tectonosedimentary development of the Selendi and Uşak– Gure basins: a contribution to the discussion on the development of east–west and north trending basins in western Turkey. Geological Magazine, 134, 163–175.

  • Üner, B. (2022). Trakya ve Batı Anadolu Bölgeleri Silisleşmiş Ağaçlarının Jeolojik, Jeokimyasal ve Gemolojik Özelliklerinin Karşılaştırılması [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

  • Velitzelos, E. & Zouros, N. (1997). The Petrified Forest of Lesvos – Protected Natural Monument. Proc. Internat. Sympos. On Engineering Geology and the Environment, Athens, 3037–3043.

  • Velitzelos, D., Bouchal, J. M. & Denk, T. (2014). Review of the Cenozoic floras and vegetation of Greece. Review Palaeobotany and Palynology 204(2), 56–117.

  • Viney, M., Hickey, R. D. & Mustoe, G. E. (2019). A Silicified Carboniferous Lycopsid Forest in the Colorado Rocky Mountains, USA. Geosciences, 9(510), 1-18. https://doi.org/10.3390/ geosciences9120510

  • Voudouris, P., Velitzelos, D., Velitzelos, E. ,& Thewald, U. (2007). Petrified wood occurrences in western Thrace and Limnos Island: mineralogy, geochemistry and depositional environment. Bulletin of the Geological Society of Greece, 40(1), 238-250.

  • Zouros, N., Velitzelos, E., Valiakos, I. & Labaki, O. (2007). The Plaka Petrified Forest Park inWestern Lesvos - Greece. Proceedings of the 11th International Congress, Bulletin of the Geological Society of Greece, 40, 1880–1891.

  • Üner, B. , Yılmaz Şahin, S. & Akkemik, Ü. (2022). Batı Anadolu’da Silisleşmiş Ağaç Türlerinin Bazı Mineralojik ve Gemolojik Özellikleri . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 217-232 . DOI: 10.25288/tjb.1088732

  • Almus (Tokat) Yöresindeki Akiklerin Jeokimyasal Özelliklerinin Değerlendirilmesi
    Fetullah Arik Erhan Turhal Yeşim Özen
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Tokat ili Almus ilçesi civarında yer alan çalışma alanındaki akikler Almus formasyonuna ait volkanojenik kumtaşlarının içerisinde yaklaşık D-B doğrultulu bir fay boyunca yumrular şeklinde bulunmaktadır. İnceleme alanında temeli oluşturan Paleozoyik yaşlı Tokat metamorfitlerinin üzerinde metabazik ve ultrabazik kayaçlarla temsil edilen Üst Kretase yaşlı Artova ofiyolitli karışığı tektonik sınırla durmakta ve Orta Eosen yaşlı volkanojenik birimleri içeren Haydaroğlu formasyonu ise daha yaşlı bu birimleri kesmekte ve örtmektedir. Daha yaşlı birimlere ait volkanik malzemeleri içeren kumtaşı, çakıltaşı ve denizel kireçtaşı gibi sedimanter kayaçlar ile birlikte söz konusu akikleri barındıran Alt Miyosen yaşlı Almus formasyonu da tüm birimler üzerinde uyumsuzlukla yer almaktadır. Almus yöresi akikleri, ortalama %93,4 SiO2, %3,59 Fe2O3, %0,03 MgO, %0,72 CaO, 793 ppm Cr2O3, 11,98ppm Ni, 13,4 ppm Cu, 4,69 ppm Pb ve 35,4 ppm Zn içermektedir. Akikler içerisindeki yüksek Cr ve Ni bölgedeki Artova ofiyolitli karışığı ile ilişkili iken Cu, Pb ve Zn ise volkanizmanın erken evreleri ile ilişkilidir. Akiklerdeki yüksek Fe2O3 içeriği hematit ve götitlerle ilişkili olup akikler içine SiO2 yerleşiminden önce taşınmışlardır. Akiklerin içerisindeki CaO, akikleri oluşturan çözeltinin son evresinin ürünü olup MgO ise dolomit varlığı ile ilişkilidir. Arazi gözlemleri ve akiklerin jeokimyasal değerlendirmeleri, Haydaroğlu formasyonunun kayaç oluşumundan sonra meydana gelen hidrotermal etkinliklere bağlı ana bileşen olan SiO2’in, volkanojenik kumtaşlarının içindeki dolaşımları sonucu akiklerin epijenetik olarak yerleştiğini göstermektedir.

  • Jeokimya

  • Akik

  • Süstaşı

  • Almus

  • Tokat


  • Arık, F. (2018). Almus (Tokat) Yöresindeki Jasper Oluşumlarının Jeolojik ve Gemolojik Özellikleri. International Congress on Engineering and Architecture (ENAR-2018) Alanya / Turkey, Proceedings, 1(1), 1892-1901.

  • Arık, F. (2019). Kuruseki, Serince, Görümlü (AlmusTokat) Yöresinin Jeolojik Özellikleri ve Süstaşı Potansiyeli (Proje no: 18201114). Konya Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü Projesi, 74 s.

  • Arık, F. ve Özen, Y. (2020). Tokat Yöresi Jasper Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik, Jeokimyasal Özellikleri ve Süstaşı Olarak Kullanılabilirliği. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 9(1), 451-460 https://doi.org/10.28948/ngumuh.558199

  • Arık, F. ve Turhal, E. (2021). Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) Yöresindeki Akiklerin Jeolojik ve Jeokimyasal Özellikleri. O. Parlak, K. Sayıt, B. L. Mesci, H. Akıllı, M. Akyıldız (Ed. ler), Uluslararası Katılımlı 73. Türkiye Jeoloji Kurultayı (Çevrimiçi) Bildiri Özleri ve Tam Metin Bildiriler Kitabı, (s. 242-246.). https://www.jmo. org.tr/resimler/ekler/02d915fa0bf0f11_ek.pdf

  • Başıbüyük, Z., Kaydu Akbudak, İ. ve Gürbüz, M. (2016). Artova Krizoprasının Mineralojik, Jeokimyasal ve Gemolojik İncelemesi (Proje no: MMF.A3.16.010, 9). Tokat-Türkiye, T.C. Ahi Evran Üniversitesi Araştırma Proje Önerisi.

  • Bozkurt, E., Holdsworth, B. & Kocyigit, A. (1997=. Implications of Jurassic chert identified in the Tokat Complex, northern Turkey. Geological Magazine 134(1): 91-97.

  • Delikan, A., Arık, F. & Özen, Y. (2019). Geological and Gemological Properties of The Gümüşyurt Chrysoprase (Artova-Tokat). International Turkic World Congress on Science and Engineering (UTUFEM 2019) (p. 1096-1102), 17-18 June 2019, Niğde – Turkey, Proceedings, ISBN:978- 975-8062-32-4, 1096-1102.

  • Göçmengil, G., Karacık, Z., Genç, Ş. C. & Billor, Z. (2017). 40Ar-39Ar geochronology and petrogenesis of postcollisional trachytic volcanism along the İzmir-Ankara-Erzincan suture zone (NE, Turkey). Turkish Journal of Earth Sciences, 27(1), 1-31. https://doi.org/10.3906/yer-1708-4

  • Göçmengil, G., Karacık, Z. & Genç, Ş. C. (2018). Volcano Stratigraphic Investigation of the PostCollisional Middle Eocene Magmatism Around İzmir-Ankara-Erzincan Suture Zone (NE, Turkey). Türkiye Jeoloji Bülteni (Geological Bulletin of Turkey) 61(2), 131-162. https://doi.org/10.25288/ tjb.414013

  • Gültekin, A. H., Örgün, Y. ve Yavuz, F. (1998). Tumanpınarı (Balıkesir-Dursunbey) Fe-Mn cevherleşmesinin jeolojik, mineralojik ve jeokimyasal özellikleri. Türkiye Jeoloji Bülteni, 41(2), 13-30. http://tjb.jmo.org.tr/detail-article. php?articlekod=821

  • Gürbüz, M., Kaydu, Akbudak, İ. K. ve Ulus, Ü. (2016). Tokat Agatlarının Mineralojik Petrografik Jeokimyasal İncelenmesi, Türkiye. Uluslararası Katılımlı 7. Jeokimya Sempozyumu, Ankara Üniv, Antalya, Bildiri Özleri, 124-125.

  • Güreli Yolcubal, H., Akyazı, M., Sezen, T. F., Toprak, Ö., Canbolat, M. Y., Koçak, F. ve Özkan, A. (2014). Turhal-Pazar- Zile (Tokat) Üst Mesozoyik Stratigrafisi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 57(1), 73- 112. https://doi.org/10.25288/tjb.298762

  • Hatipoğlu, M., Kibici, Y., Buzlu, H.B., Helvacı, C. ve Kırıkoğlu, M.S. (2011). Türkiye’de Bulunan Mavi Kalsedonlar. 64. Türkiye Jeoloji Kurultayı, 25-29 Nisan, Ankara, 202-203.

  • Kaydu Akbudak, İ., Gürbüz, M., Başıbüyük, Z. ve Ulus, Ü. (2016). Aydıncık (Yozgat) Kalsedonlarının Mineralojik, Jeokimyasal ve Gemolojik İncelemesi (Proje No: PYO- MÜH.4001.15.002). T.C. Ahi Evran Üniversitesi.

  • Kaydu Akbudak, İ., Başıbüyük, Z. ve Gürbüz, M. (2018). Yozgat Aydıncık kalsedonametist oluşumlarının mineralojisi-petrografisi ve ekonomikliliğinin incelenmesi. DÜMF Mühendislik Dergisi, 9(1), 313-324.

  • Kaydu Akbudak, İ., Başıbüyük, Z. & Gürbüz, M. (2021). Silicified woods consist with malachite, azurite, and hematite in the Middle Eocene Çekerek Formation, Tokat—Turkey. Lithology and Mineral Resources, 56(6), 548–558. https:// doi.org/10.1134/S002449022106002X

  • Moxon, T. & Reed S. J. B. (2006), Agate and chalcedony from igneous and sedimentary hosts aged from 13 to 3480 Ma: a cathodoluminescence study. Mineralogical Magazine, 70 (5): 485–498. https://doi.org/10.1180/0026461067050347

  • Özcan, A. ve Aksay, A. (1996). Tokat-Turhal-AlmusÇamlıbel Dolayının Jeolojisi (Rapor No: 9972). Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü.

  • Ruşen, A. ve Arık, F. (2018). Gümenek (Komana) ve Döllük Köyleri (Tokat) Civarındaki Kalsedonların Petrografik ve Gemolojik İncelenmesi. Değerli ve Yarı Değerli Taşlar Çalıştayı-2, 19-20 Aralık 2018 (s. 58-60), Bildiriler. JMO, İstanbul Ticaret Üniversitesi.

  • Ruşen, A. (2019). Gümenek ve Döllük Köyleri (Tokat) Civarindaki Kalsedonların Petrografik ve Gemolojik İncelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Konya Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı.

  • Ruşen, A. & Arık, F. (2019). Geological and Gemological Properties of the Döllük and Gümenek (Tokat) Chalcedonies. International Turkic World Congress on Science and Engineering (UTUFEM 2019) (p. 1087-1095), 17-18 June 2019, Niğde – Turkey, Proceedings, ISBN:978-975-8062-32-4.

  • Sarıiz, K. Ve Nuhoğlu, İ. (1992). Endüstriyel Hammadde Yatakları ve Madenciliği. Anadolu Üniversitesi. Yayın No:636, Eskişehir.

  • Schumann, W. (1998). Gemstones of the world. New York, Sterling Publishing Co., Inc., 272 p.

  • Sümengen, M. (2013). 1:100.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları, No.188, Tokat- H37 paftası. Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü, Jeolojik Etüdler Daire Başkanlığı, Ankara, Türkiye.

  • Terlemez, İ. ve Yılmaz, A. (1980). Ünye-OrduKoyulhisar-Reşadiye arasında kalan bölgenin stratigrafisi. Türkiye Jeoloji Bülteni. 23(2), 179- 191. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/ eacf7a18a32812d_ek.pdf

  • Tufan, E. A. (2014). Ni-Lateritlerin Oluşumu ve Özellikleri. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16 (2), 68-78. https://dergipark. org.tr/tr/pub/baunfbed/issue/23850/254082

  • Turhal, E. (2019). Kuruseki, Serince, Görümlü (AlmusTokat) Yöresinin Jeolojik Özellikleri ve Süstaşı Potansiyeli [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Konya Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı.

  • Turhal, E. ve Arık, F. (2018). Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) Yöresindeki Akiklerin Petrografik ve Gemolojik Özellikleri. Değerli ve Yarı Değerli Taşlar Çalıştayı-2, 19-20 Aralık 2018 (s. 61-64), Bildiriler. JMO, İstanbul Ticaret Üniversitesi.

  • Turhal, E. & Arık, F. (2019). Geological and Gemological Investigation of the Agates Around the Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) Region. International Turkic World Congress on Science and Engineering (UTUFEM 2019) (p. 1078-1086), 17-18 June 2019, Niğde – Turkey, Proceedings, ISBN:978-975-8062-32-4.

  • Türeli, K., Teşrekli, R., Çelebioğlu, N., Bektur, Z., Besbelli, A., Erdem, E., Sayılı, S. Lüle, Ç., Atakay, E., Kadirioğlu, T., Özcan, H. ve Esat, K. (2000). Türkiye’nin Kıymetli ve Yarı Kıymetli Taşlarının Araştırılması Projesi. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, s.62.

  • Vıcıl, M. ve Alp, İ. (2002). Gümüşhane Yöresinde Bulunan Altın Yataklarındaki Altın Tanelerinin Özelliklerinin Karşılaştırılması. Gümüşhane ve Yöresi Kalkındırma Sempozyumu, Gümüşhane, Bildiriler Kitabı 1, 413-422.

  • Walger, E., Matthess, G., Seckendorff, V. V, Liebau, F. (2009). The formation of agate structures: models for silica transport, agate layer accretion, and for flow patterns and flow regimes in infiltration channels. Neues Jahrbuch Fur Mineralogieabhandlungen, 186, 113-152.

  • Yılmaz, Y., Serdar, H.S., Genç, C., Yiğitbaş, E., Gürer, Ö.F., Elmas A., Yıldırım, M., Bozcu M. & Gürpınar, O. (1997). The Geology and Evolution of The Tokat Massif, South-Central Pontides, Turkey. International Geological Review, 39, 365- 382.

  • Arık, F. , Turhal, E. & Özen, Y. (2022). Almus (Tokat) Yöresindeki Akiklerin Jeokimyasal Özelliklerinin Değerlendirilmesi . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 233-254 . DOI: 10.25288/tjb.1067344

  • Döllük ve Gümenek (Tokat-Türkiye) Kalsedonlarının Jeokimyasal Özellikleri
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Çalışma alanı, Türkiye`nin süstaşı çeşitliliği bakımından en zengin illerinden biri olan Tokat ili sınırlarında bulunmaktadır. Bölge hem jeolojik öneme hem de ticari değere sahip oldukça kaliteli ve çeşitli jasper, opal, kalsedon, agat, krizopras, akik gibi süstaşı oluşumlarına ev sahipliği yapmaktadır. İnceleme alanında Paleozoyik`ten günümüze kadar oluşan yaşlı metamorfik, magmatik ve sedimanter birimler yüzeylemektedir. Paleozoyik-Mesozoyik Tokat metamorfitleri ve Artova ofiyolitik melanjı temeli oluştururken alanın orta kesimlerinden doğuya doğru Alt Miyosen yaşlı volkano sedimanter kayaçlarla temsil edilen Almus formasyonubu birimleri uyumsuz olarak örtmektedir. Kuvaterner yaşlı yamaç molozu ve Yeşilırmak havzası içindeki alüvyonlar bölgedeki en genç birimlerdir. Kalsedon oluşumları Tokat Masifine ait metamorfik birimler içerisinde Döllük ve Korucak Köylerinin kuzeyinden geçen D-B doğrultulu dike yakın eğimli bir fay zonu boyunca gözlenmektedir. Kalsedonlar bu fay zonuna dik yönde yaklaşık 25 m`lik bir hat boyunca fayların etkisiyle kırıklı ve breşik bir yapı sergileyen rekristalize kireçtaşlarının çatlak, kırık ve boşluklarında yer almaktadırlar. Mineralojik, petrografik ve gemolojik çalışmalarda kalsedonlarla birlikte kuvars, tridimit, kristobalit, kalsit ve dolomitler belirlenmiştir. Kalsedonlarda ortalama %96,3 SiO2, %1,96 Fe2O3, %0,56 MgO, %1,02 CaO, 780 ppmCr2O3, 6,3 ppm Cu, 20 ppm Hg, 4,2 ppm Pb, 18 ppm Ni ve 77 ppm Zn bulunmaktadır. Kalsedon oluşumları yan kayaçların oluşumundan sonra volkanik etkinliklere bağlı bir hidrotermal sistemin en son ürünüdürler. Kalsedon akaynaklık eden çözeltilerin fay zonu içinde hareketi ve çökelmeleri esnasında ikincil kalsit oluşumları ile birlikte karbonatlı yan kayaç kapanımları içermeleri kalsedonların CaO ve MgO içeriklerinin nispeten yüksek olmasını sağlamıştır. 

  • Jeokimya

  • jeoloji

  • Kalsedon

  • süstaşı

  • Tokat


  • Akbudak, İ. K., Gürbüz, M., Başıbüyük, Z. ve Ulus, Ü. (2016). Aydıncık (Yozgat) Kalsedonlarının Mineralojik, Jeokimyasal ve Gemolojik İncelemesi (Proje No: PYO- MÜH.4001.15.002). T.C. Ahi Evran Üniversitesi.

  • Arık, F. ve Özen, Y. (2020). Tokat Yöresi Jasper Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik, Jeokimyasal Özellikleri ve Süstaşı Olarak Kullanılabilirliği. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 9(1), 451-460 https://doi.org/10.28948/ngumuh.558199

  • Arık, F. ve Ruşen, A. (2021). Döllük ve Gümenek (Tokat) Kalsedonlarının Jeolojik ve Jeokimyasal Özellikleri. O. Parlak, K. Sayıt, B. L. Mesci, H. Akıllı, M. Akyıldız (Ed.ler), Uluslararası Katılımlı 73. Türkiye Jeoloji Kurultayı (Çevrimiçi) Bildiri Özleri ve Tam Metin Bildiriler Kitabı, (s. 247-251). https://www.jmo.org.tr/resimler/ ekler/02d915fa0bf0f11_ek.pdf

  • Arık, F. ve Turhal, E. (2021). Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) Yöresindeki Akiklerin Jeolojik ve Jeokimyasal Özellikleri. O. Parlak, K. Sayıt, B. L. Mesci, H. Akıllı, M. Akyıldız (Ed. ler), Uluslararası Katılımlı 73. Türkiye Jeoloji Kurultayı (Çevrimiçi) Bildiri Özleri ve Tam Metin Bildiriler Kitabı, (s. 242-246.). https://www.jmo. org.tr/resimler/ekler/02d915fa0bf0f11_ek.pdf

  • Arık, F. (2019a). Gümenek ve Döllük Köyleri (Tokat) Civarındaki Kalsedonların Petrografik ve Gemolojik İncelenmesi (Proje no: 18201115) Konya Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü Projesi, 90 s.

  • Arık, F. (2019b). Kuruseki, Serince, Görümlü (AlmusTokat) Yöresinin Jeolojik Özellikleri ve Süstaşı Potansiyeli (Proje no: 18201114). Konya Teknik Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü Projesi, 74 s.

  • Başıbüyük, Z., Kaydu Akbudak, İ. ve Gürbüz, M. (2016). Artova Krizoprasının Mineralojik, Jeokimyasal ve Gemolojik İncelemesi, TokatTürkiye. T.C. Ahi Evran Üniversitesi Araştırma Proje Önerisi, 9 s.

  • Braitsch, O. (1957). Über die natürlichen Faserund Aggregationstypen beim SiO2 , ihre Verwachsungsformen, Richtungsstatistik und Doppelbrechung. Heidelberger Beiträge zur Mineralogie und Petrographie, 5, 331-372.

  • Cady, S. L., Wenk, H. R. & Sintubin, M. (1998). Microfibrous quartz varieties: characterization by quantitative X-ray texture analysis and transmission electron microscopy. Contributions to Mineralogy and Petrology, 130, 320-335.

  • Correns, C. W. & Nagelschmidt, G. (1933). Über Faserbau und optische Eigenschaften von Chalzedon. Zeitschrift für Kristallographie, 85, 199-213.

  • Delikan, A., Arık, F. & Özen, Y. (2019). Geological and Gemological Properties of The Gümüşyurt Chrysoprase (Artova-Tokat). International Turkic World Congress on Science and Engineering (UTUFEM 2019) (p. 1096-1102), 17-18 June 2019, Niğde – Turkey, Proceedings, ISBN:978- 975-8062-32-4, 1096-1102.

  • Fidan, E. (2016). Tarih Öncesi Dönemlerde Anadolu’da Kullanılmış Olan Maden Yatakları. Madencilik Türkiye Bilimsel, 9, 49-59.

  • Flörke, O. W., Graetsch, H., Martin, B., Röller, K. & Wirth, R. (1991). Nomenclature of micro- and noncrystalline silica minerals based on structure and microstructure. Neues Jahrbuch für Mineralogie – Abhandlungen, 163, 19-42.

  • Frondel, C. (1978). Characters of quartz fibers. American Mineralogist, 63, 17-27.

  • Frondel, C. (1982). Structural hydroxyl in chalcedony (type B quartz). American Mineralogist, 67, 1248- 1257

  • Graetsch, H. (1994). Structural characteristics of opaline and microcrystalline silica minerals. In P. J. Heaney, C. T. Prewitt & G. V. Gibbs (Eds.) Reviews in Mineralogy, Volume 29, Silica - Physical behavior, geochemistry and materials applications . https://doi.org/10.1515/9781501509698-011

  • Gürbüz, M., Akbudak, İ. K. ve Ulus, Ü. (2016). Tokat Agatlarının Mineralojik Petrografik Jeokimyasal İncelenmesi, Türkiye. Uluslararası Katılımlı 7. Jeokimya Sempozyumu, Ankara Üniv, Antalya, Bildiri Özleri, 124-125.

  • Hatipoğlu, M., Ören, U. & Kibici, Y. (2011). MicroRaman spectroscopy of gem-quality chrysoprase from the Biga–Çanakkale region of Turkey. Journal of African Earth Sciences, 61(4), 273-285.

  • Heaney, P. J. & Post, J. E. (1992). The Widespread Distribution of a Novel Silica Polymorph in Microcrystalline Quartz Varieties. Science, 255,(5043), 441-443.

  • Kaptan, E. (1982). New findings on the mining history of Turkey around Tokat region. Bulletin of the Mineral Research and Exploration (MTA Dergisi), 93(94), 65-78. https://dergi.mta. gov.tr/dosyalar/images/mtadergi/makaleler/ eng/20150812153352_572_227a8885.pdf

  • Kaydu Akbudak, İ., Başıbüyük, Z. & Gürbüz, M. (2021). Silicified woods consist with malachite, azurite, and hematite in the Middle Eocene Çekerek Formation, Tokat—Turkey. Lithology and Mineral Resources, 56(6), 548–558. https:// doi.org/10.1134/S002449022106002X

  • Kılıç, C. Ö. & Kadıoğlu, Y. K. (2016). Causes of Different Vivid Colors in Chalcedonies: KutahyaTurkey. EGU General Assembly 2016, 17-22 April, 2016 in Vienna Austria, id. EPSC2016- 10296

  • Michel-Lévy, A. & Munier-Chalmas, C. P. E. (1892), Mémoire sur diverses formes affectées par le réseau élémentaire du quartz. Bulletin de la Société Française de Minéralogie, 15, 159-190. mindat.org. https://www.mindat.org/min-960.html

  • Moxon, T. (2004), Moganite and water content as a function of age in agate: an XRD and thermogravimetric study. European Journal of Mineralogy, 16, 269-278.

  • Ruşen, A. & Arık, F. (2019). Geological and Gemological Properties of the Döllük and Gümenek (Tokat) Chalcedonies. International Turkic World Congress on Science and Engineering (UTUFEM 2019) (p. 1087-1095), 17-18 June 2019, Niğde – Turkey, Proceedings, ISBN:978-975-8062-32-4.

  • Ruşen, A. ve Arık, F. (2018). Gümenek (Komana) ve Döllük Köyleri (Tokat) Civarındaki Kalsedonların Petrografik ve Gemolojik İncelenmesi. Değerli ve Yarı Değerli Taşlar Çalıştayı-2, 19-20 Aralık 2018 (s. 58-60), Bildiriler. JMO, İstanbul Ticaret Üniversitesi.

  • Ruşen, A. (2019). Gümenek ve Döllük Köyleri (Tokat) Civarindaki Kalsedonların Petrografik ve Gemolojik İncelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Konya Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı.

  • Sözeri, K., Günel, H., Duran, E. ve Çevik, N. (2021). Tokat-Artova Bölgesinde Bulunan Kalsedon Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik ve Gemolojik Özellikleri, O. Parlak, K. Sayıt, B. L. Mesci, H. Akıllı, M. Akyıldız (Ed.ler), Uluslararası Katılımlı 73. Türkiye Jeoloji Kurultayı (Çevrimiçi) Bildiri Özleri ve Tam Metin Bildiriler Kitabı, (s. 259-260). https://www.jmo. org.tr/resimler/ekler/02d915fa0bf0f11_ek.pdf

  • Sümengen, M. (2013). 1:100.000 ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları, No.188, Tokat- H37 paftası. Maden Tetkik Arama Genel Müdürlüğü, Jeolojik Etüdler Daire Başkanlığı, Ankara, Türkiye.

  • Turhal, E. ve Arık, F. (2018). Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) Yöresindeki Akiklerin Petrografik ve Gemolojik Özellikleri. Değerli ve Yarı Değerli Taşlar Çalıştayı-2, 19-20 Aralık 2018 (s. 61-64), Bildiriler. JMO, İstanbul Ticaret Üniversitesi.

  • Turhal, E. & Arık, F. (2019). Geological and Gemological Investigation of the Agates Around the Kuruseki, Serince, Görümlü (Almus-Tokat) Region. International Turkic World Congress on Science and Engineering (UTUFEM 2019) (p. 1078-1086), 17-18 June 2019, Niğde – Turkey, Proceedings, ISBN:978-975-8062-32-4.

  • Turhal, E. (2019). Kuruseki, Serince, Görümlü (AlmusTokat) Yöresinin Jeolojik Özellikleri ve Süstaşı Potansiyeli [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Konya Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı.

  • Türeli, K., Teşrekli, R., Çelebioğlu, N., Bektur, Z., Besbelli, A., Erdem, E., Sayılı, S. Lüle, Ç., Atakay, E., Kadirioğlu, T., Özcan, H. ve Esat, K. (2000). Türkiye’nin Kıymetli ve Yarı Kıymetli Taşlarının Araştırılması Projesi. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, s.62.

  • Xu, H., Buseck, P. R. & Luo, G. (1998). HRTEM investigation of microstructure in length-slow chalcedony. American Mineralogist, 83, 542-545.

  • Yılmaz, Y., Serdar, H.S., Genç, C., Yiğitbaş, E., Gürer, Ö.F., Elmas A., Yıldırım, M., Bozcu M. & Gürpınar, O. (1997). The Geology and Evolution of The Tokat Massif, South-Central Pontides, Turkey. International Geological Review, 39, 365- 382.

  • Zwierlein-Diehl, E. (2012), Antike Gemmen und ihr Nachleben. Walter de Gruyter, 582 pp.

  • Arık, F. & Ruşen, A. (2022). Döllük ve Gümenek (Tokat-Türkiye) Kalsedonlarının Jeokimyasal Özellikleri . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 255-272 . DOI: 10.25288/tjb.1078030

  • Tokat-Artova Bölgesinde Bulunan Kalsedon Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik ve Gemolojik Özellikleri
    Koray Sözeri Handan Günel Erhan Duran
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Tokat ili Artova ilçesi sınırları içinde yer alan Gümüşyurt, Bayırlı Köyleri ve çevresini kapsayan bölgedeki kırıntılı kayaçlar içerisinde kalsedon oluşumları tespit edilmiştir. Bölgede temelde Permiyen yaşlı metakırıntılılar, metabazik kökenli kloritşist, glokofanşist, mikaşist ve amfibolit bileşimine sahip metamorfik birimler ile kirli beyaz, krem, bej, siyahımsı gri renkli, sert ve kırılgan, rekristalize ve kısmen silisleşmiş kireçtaşı blokları bulunmaktadır. Bölgenin güneyinde Jura-Kretase yaşlı ofiyolitik birimler geniş yayılımlar gösterirler. Daha üste doğru ise Eosen yaşlı kireçtaşları ve çakıltaşları ile Pliyosen yaşlı çakıltaşları diğer birimler üzerine uyumsuz olarak gelmektedir. Çalışma alanının batı kesiminde süstaşı kalitesine sahip ve birkaç farklı yeşil renk tonu ile kahverengi-gri renklere sahip kalsedon oluşumları, küçük bir alanda yayılım gösteren Eosen yaşlı kireçtaşı birimleri içinde serbest çakıllar ve bloklar halinde yer almaktadır. Çeşitli renk tonlarında gözlenen bu örneklerin iyi bir parlaklığa ve yarı şeffafbir özelliğe sahip olmaları nedeniyle kolye, küpe, yüzük taşı ve tespih yapılabilecek kaliteye sahip oldukları düşünülmektedir. Çalışma alanının batı kesiminde bulunan kahverengi-gri ve siyah renkli kalsedonların ise parlaklık ve şeffaflıkları daha zayıftır. Yapılan saha gözlemleri, Raman Spektroskopisi ve Gemmo FTIR analizleri, mineralojik ve jeokimyasal analizler ile standart gemolojik testler sonucu sahadan toplanan örneklerin tamamı kalsedon, yeşil tonlara sahip olanları ise spesifik olarak "Kromlu Kalsedon" olarak tanımlanmıştır.

  • GemmoFTIR

  • jeokimya

  • Kromlu Kalsedon

  • mineraloji

  • süstaşı


  • Arık, F. ve Özen, Y. (2020). Tokat Yöresi Jasper Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik, Jeokimyasal Özellikleri ve Süstaşı Olarak Kullanılabilirliği. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 9(1), 451-460 https://doi.org/10.28948/ngumuh.558199

  • Başıbüyük Z., Kaydu A.İ. & Gürbüz M. (2020). Mineralogical, geochemical and gemological investigation of Artova Ch-chalcedonies, Tokat – Turkey. Gospodarka Surowcami Mineralnymi - Mineral Resources Management, 36(1), 77-92. https://doi.org/10.24425/gsm.2020.132551

  • Hatipoğlu, M., Ören, U. & Kibici, Y. (2011). Microraman spectroscopy of gem-quality chrysoprase from the Biga-Çanakkale Region of Turkey. Journal of African Earth Sciences 61(4), 273–285.

  • Kingma, K. J. & Hemley, R. (1994). Raman spectroscopy study of microcrystalline silica. American Mineralogist, 79, 269-273.

  • Lule-Whipp (2006). Chromium Chalcedony from Turkey and Its Possible Archeological Connections. Gems & Gemology, 42, 115.

  • Özcan, A. 1974. 1/25.000 Ölçekli Sayısal Jeoloji Haritaları, Tokat H36-d2 Paftası.

  • Özcan, A., Erkan, A., Keskin, A., Keskin, E., Oral, A., Özer, S., Sümengen, M. F. & Tekeli, O. (1980). Kuzey Anadolu Fayı ile Kırşehir Masifi arasının temel jeolojisi (Rapor No: 6722). Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü.

  • Özcan, A. & Aksay, A. (1996). Tokat-Turhal-AlmusÇamlıbel Dolayının Jeolojisi (Rapor No. 9972). Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü.

  • Smith C. C. (1967). A preliminary account of Rhodesia’s new gemstone chrome chalcedony. Chamber of Mines Journal, 12, 31–34.

  • Sümengen, (2013). 1/100.000 Ölçekli Türkiye Jeoloji Haritaları, Tokat H36 Paftası No:187.

  • Temiz, H., Özden, S. & Guezou, J. C. (2010). İzmirAnkara-Erzincan Kenet Kuşağı’nın ArtovaÇamlıbel (Tokat) kesiminin Geç Neojen’ deki tektonik deformasyon biçimi ve kinematiği. Cumhuriyet Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 27(2), 71-88.

  • Yılmaz, A. (1981). Tokat ile Sivas arasındaki bölgede ofiyolitli karışığın iç yapısı ve yerleşme yaşı: Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 24 (1), 31-38, https://jmo.org.tr/resimler/ekler/ a8d616d51ce9709_ek.pdf

  • Sözeri, K. , Günel, H. & Duran, E. (2022). Tokat-Artova Bölgesinde Bulunan Kalsedon Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik ve Gemolojik Özellikleri . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 273-286 . DOI: 10.25288/tjb.1126375

  • Tokat Nebiköy Kalsedonlarının Mineralojik-Petrografik ve Gemolojik İncelemesi
    Elif Özbay İlkay Kaydu Akbudak Zeynel Başibüyük Gökhan Ekincioğlu
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Tokat ili merkeze bağlı Nebiköy ve çevresinde gözlenen kalsedon oluşumları Permiyen-Triyas yaşlı metamorfik kayaçlar içerisinde birkaç mm`den 10 cm kalınlığa kadar ulaşan damarlar halinde bulunmaktadır. Açık mavi-mavi tonlarında renge sahip olan kalsedonlar genellikle bantlı yapıda olup yer yer böbreğimsi yapı da sunmaktadır. Kalsedonlardan yapılan ince kesitlerde, bantlı yapıda lifsi iğnemsi kuvars mineralleri ile mikrokristalli kuvars mineralleri belirlenmiştir. Yer yer bu mineralleri kesen, ikincil dolomit oluşumları ile mikro kırık çatlaklarda demiroksit dolgusuna rastlanmıştır. Kalsedon örneklerinden yapılan XRD analizlerinde kuvars ve dolomit birlikteliği tespit edilmiştir. İnceleme sahasından alınan örneklerden kalsedon örneğindeki ana oksitler %94,08 SiO2, %1,45 CaO, %1,06MgO, %0,37 Al2O3 ve %0,31 Fe2O3; yan kayaç (metakumtaşı) örneğinde ise %37,5 SiO2, %16 CaO, %8 MgO, %6 Al2O3 ve %4 Fe2O3 olarak belirlenmiştir. Ayrıca kalsedon örneğinde 140,4 ppm As, 36,97 ppm Co, 5,4 ppm Ni, 1,45ppm Cu; yan kayaçta 53,3 ppm V, 28,9 ppm Ni, 7,5 ppm Co, 4,8 ppm As, 4,6 ppm Cu, 2,4 ppm Mo, 2 ppm Ga, 1,5ppm Bi iz elementlerinde zenginleşmeler gözlenmiştir. Çalışma alanından alınan kalsedon örneklerinden takıda kullanılmak üzere kabaşon kesim çalışmaları yapılmıştır. Yaklaşık 1 km2` lik bir alanda gözlenen, açık-koyu mavi renk tonu, dayanıklılığı, masif yapısı ve işlenebilirliği göz önünde bulundurulduğunda bölgedeki kalsedonların süstaşı olarak kullanılabilir oldukları belirlenmiştir. 

  • Gemoloji

  • Kalsedon

  • mineraloji

  • süstaşı

  • Tokat


  • Akyazı, M. ve Tunç, M. (1992). Zile (Tokat) Yöresinin Stratigrafisi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 35(2), 35-46. https://www.jmo.org.tr/resimler/ ekler/5b1e92c585fd4c2_ek.pdf

  • Arık, F. ve Özen, Y. (2020). Tokat Yöresi Jasper Oluşumlarının Mineralojik-Petrografik, Jeokimyasal Özellikleri ve Süstaşı Olarak Kullanılabilirliği. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 9(1), 451-460 https://doi.org/10.28948/ngumuh.558199

  • Başıbüyük, Z. (2018). Mineralogical, geochemical, and gemological characteristics of silicic gemstone in Aydıncık (Yozgat-Turkey). Arabian Journal of Geosciences, 11(12), 1-11.

  • Çevik, N., Ayan, Z., Coşkun, E. ve Sayılı, İ. S. (2011). Belkavak Köyü (Yerköy-Yozgat) Civarındaki Kuvars ve Ametist Oluşumlarında Mikrotermometrik Özellikler. Türkiye Jeoloji Bülteni, 54(3), 123-139. https://dergipark.org.tr/tr/ pub/tjb/issue/28158/299229

  • Flörke, O. W., Graetsch, H., Röller, K., Martin, B. & Wirth, R. (1991). Nomenclature of micro and noncrystalline silica minerals. Neues Jahrbuch für Mineralogie, Abhandlungen, 163, 19-42.

  • Flörke, O. W., Graetsch, H. & Miehe, G. (1983). Crystalstructure and Microstructure of Chalcedony. Fortschritte der Mineralogie, 61(1), 62-63.

  • Frondel, C. (1978). Characters of quartz fibers. American Mineralogist, 63, 17-27.

  • Frondel, C. (1982). Structural hydroxyl in chalcedony (type B quartz). American Mineralogist, 67, 1248- 1257.

  • Gilg, H. A., Morteani, G., Kostitsyn, Y., Preinfalk, C., Gatter, I. & Strieder, A. J. (2003). Genesis of amethyst geodes in basaltic rocks of the Serra Geral Formation (Ametista do Sul, Rio Grande do Sul, Brasil): a fluid inclusion, REE, oxygen, carbon, and Sr isotope study on basalt, quartz, and calcite. Mineralium Deposita, 38, 1009-1025.

  • Gislason, S. R., Heaney, P. J., Veblen, D. R. & Livi, K. J. T. (1993). The difference between the solubility of quartz and chalcedony: the cause?. Chemical Geology, 107, 363-366

  • Graetsch, H. (1994). Structural characteristics of opaline and microcrystalline silica minerals. Reviews in Mineralogy and Geochemistry, 29(1), 209-232.

  • Hatipoğlu, M. (2003). Güğü Köyü Ametist Kristallerinin Değerlendirilmesi (Dursunbey, Balıkesir, KB Türkiye) ve Yöresel Ekonomiye Katkısı. Afyon, Türkiye IV Mermer Sempozyumu (MERSEM’2003) Bildiriler Kitabı.

  • Hatipoğlu, M., Babalık, H. & Chamberlain, S. C. (2010). Gemstone Deposits in Turkey. Rocks & Minerals, 85(2), 124-133

  • İşler, F. (1995). Özel Mineraloji. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Yayın no: 28, 89s, Adana.

  • Kaydu Akbudak, İ., Başıbüyük, Z. ve Gürbüz, M. (2018). Yozgat Aydıncık kalsedon-ametist oluşumlarının mineralojisi-petrografisi ve ekonomikliliğinin incelenmesi. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 9(1), 313-324.

  • MTA, (2002). Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü 1/500.000 ölçekli jeoloji haritaları (M. Şenel (Ed.), Düzenleyenler: H. Y. Hakyemez, İ. Papak).

  • Prokofiev, V. Y., Kamenetsky, V. S., Selektor, S. L., Rodemann, T., Kovalenker, V. A. & Vatsadze, S. Z. (2017). First direct evidence for natural occurrence of colloidal silica in chalcedonyhosted vacuoles and implications for ore-forming processes. Geology, 45(1), 71-74.

  • Selim, H. (2015). Türkiye’nin Değerli ve Yarı Değerli Mücevher Taşları. İstanbul Ticaret Odası Yayınları, Yayın no: 2014-4.

  • Türeli, K. ve Sayılı, S. (2000). Türkiye`nin Kıymetli ve Yarı kıymetli Taşlarının Araştırılması. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü Projesi, Ankara.

  • Yolcubal, H. G., Akyazı, M., Sezen, T. F., Toprak, Ö., Canbolat, M. Y., Koçak, F., ve Özkan, A. (2014). Turhal-Pazar-Zile (Tokat) Yöresinin Üst Mesozoyik Stratigrafisi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 57(1), 73-112. https://doi.org/10.25288/ tjb.298762

  • Zengin, M. (2006). Osmancık (Çorum) Kuzeydoğusunda Yer Alan Volkaniklerin Epitermal Cevherleşme Potansiyeli ve Mavi Kalsedon Oluşumu [Yayımlanmamış, Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.

  • Ozbay Candan, E. , Kaydu Akbudak, İ. , Başıbüyük, Z. & Ekincioğlu, G. (2022). Tokat Nebiköy Kalsedonlarının Mineralojik-Petrografik ve Gemolojik İncelemesi . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 287-296 . DOI: 10.25288/tjb.1121899

  • Yenisofça Opal Oluşumlarının Jeolojisi ve Mineralojik Özellikleri-Eskişehir, KB Türkiye
    Ayten Çalik
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Bu çalışmada Yenisofça Köyü`nün (Eskişehir) kuzey batısında yüzeylenen Pliyosen yaşlı karbonatlı çakıltaşlarının içinde oluşmuş opal nodüllerinin (yumrularının) jeolojisi, mineralojik ve jeokimyasal özellikleri verilmiştir. Opal nodüllerine ev sahipliği yapan bej renkli karbonatlı çakıltaşları başlıca opal, ultramafik kayaçlar(başlıca serpantinitler) ve mikritik kireçtaşlarına ait çakıllardan oluşur. Başlıca süt beyaz, şeffaf ve gri renklerde olan opal nodülleri 2-30 cm boyutlarındadır. X-Işınları Difraksiyon (XRD) analiz sonuçlarına göre opallerin mineralojik bileşimi Opal-CT, kuvars, dolomit ve sepiyolit olarak belirlenmiştir. Opallerin taramalı elektron mikroskop(SEM) görüntülerinde küresel doku ile birlikte lifsi doku tespit edilmiştir. Opallerin SEM görüntülerindeki lifsi doku, sepiyolit minerallerinin lifsi dokularına benzerlik göstermektedir. Opal nodüllerine ait SEM ve tüm kayaç jeokimyasal analiz sonuçlarına göre opallerin bileşimi silikat olup, MgO değerleri diğer ana oksit değerlerine göre daha yüksek değerdedir. Arazi çalışmaları, jeokimyasal analiz sonuçları ve mineralojik veriler, opal nodüllerinin fay sistemleri boyunca hareket eden düşük sıcaklıklı, silis bakımından zengin hidrotermal akışkanlar tarafından sepiyolit nodüllerinin yerlerinin alınması ile oluştuğunu göstermektedir. Bu sonuç, Eskişehir – Kütahya bölgesinde mevcut ve bilimsel olarak çalışılmış opal oluşumlarının özellikleri ve oluşum şekilleri ile benzer ve uyumludur. 

  • Eskişehir

  • Opal

  • sepiyolit

  • Yenisofça


  • Altunkaynak, S. & Özdilek, Y. (2006). Timing and nature of postcollisional volcanism in western Anatolia and geodynamic implications. Geological Society of America, Special Paper, 409, 321 – 351.

  • Arzoğulları, U. (2007). Dereyalak Köyü (Eskişehir) Çevresindeki Agat ve Opal oluşumlarının Jeolojisi ve Ekonomik Önemi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

  • Atakay, E. (2002). Dumluca, Dümrek (Karacakaya), Karkın ve Karaçam (Adatepe) (Sivrihisar - Eskişehir) civarındaki silisleşmiş ultramafik kayaçların maden jeolojik incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

  • Çalık, A. ve Arzoğulları, U. (2008). Dereyalak köyü (Eskişehir) çevresindeki agat ve opal oluşumlarının jeolojisi ve ekonomik önemi. Geosound, 53, 219- 232.

  • Çalık, A. & Arzoğulları, U. (2014). Occurrence of dendritic agate from Dereyalak village (Eskişehir)- NW of Turkey and its relationship to sepiolite nodules in the region. Journal of African Earth Sciences, 97, 99-108.

  • Çalık, A. (2017). Geology and Mineralogy of Belkavak Opal Occurrences - Kütahya, NW Turkey. In L. Karadenizli & S. Bonaz Aslan, 70th Geological Congress of Turkey, Abstracts Book, Ankara, Turkey (pp. 120-121). https://www.jmo.org.tr/ resimler/ekler/67967e4b442a097_ek.pdf

  • Çalık, A. (2021). Genesis of the Pliocene conglomerate: Kütahya and Eskişehir—central west Anatolia, Turkey. Arabian Journal of Geosciences 14, Article 46. https://doi.org/10.1007/s12517-020- 06402-7

  • Ece, I. & Çoban, F. (1994). Geology, occurrence and genesis of Eskişehir sepiolites, Turkey. Clays and Clay Minerals, 42(1), 81-92.

  • Ece, I. (1998). Diagenetic Transformation of Magnesite Pebbles and Cobbles to Sepiolite (Meerschaum) in the Miocene Eskişehir Lacustrine Basin, Turkey. Clays and Clay Minerals, 46(4), 436-445.

  • Ece, I. Ö., Matsubaya, O. & Çoban, F. (2005). Genesis of hydrothermal stockwork-type magnesite deposits associated with ophiolite complexes in the Kütahya-Eskişehir region, Turkey. Neues Jahrbuch für Mineralogie, Abhandlungen 181(2), 191-205.

  • Esenli, F., Kumbasar, I., Eren, R. E. & Uz, B. (2001). Characteristics of opals from Simav, Turkey. Neues Jahrbuch für Mineralogie - Monatshefte (3), 97– 113.

  • Gaillou, E., Delaunay, A., Rondeau, B., Bouhnikle-Coz, M., Fritsch, E., Cornen, G. & Monnier, C. (2008). The geochemistry of gem opals as evidence of their origin. Ore Geology Reviews, 34, 113-126.

  • Göncüoğlu, M. C, Turhan, N., Şentürk, K., Özcan, A., Uysal, S. & Yalınız, M. K. (2000). A geotraverse across Northwestern Turkey: tectonic units of the Central Sakarya region and their tectonic evolution. In: E. Bozkurt, J. A. Winchester, J. D. A., Piper, J. D. A. (Eds.), Tectonics and Magmatism in Turkey and the Surrounding Area, 173 (pp. 139-161). Geological Society, London, Special Publication.

  • Gözler, M. Z., Cevher, F., Ergül, E. ve Asutay, H. J. (1996). Orta Sakarya ve Güneyinin Jeolojisi (Rapor no: 997). Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.

  • Hatipoğlu, M. (2009). Moganite and quartz inclusions in the nano-structured Anatolian fire opals from Turkey. Journal of African Earth Sciences 54(1-2) 1–21. https://doi.org/10.1016/j. jafrearsci.2009.01.004

  • Kahya, A. ve Kuşcu, M. (2014). Source of the mineralizing in ultramafic related magnesite in the Eskişehir area, northwest Turkey, along the İzmir - Ankara Suture: a stable isotope study. Turkish Journal of Earth Sciences, 23, 1-15. https://doi. org/10.3906/yer-1302-12

  • Kulaksız, S., 1981. Sivrihisar Kuzeybatı Yöresinin jeolojisi. Hacettepe Universitesi, Yerbilimleri, 8, 103 – 124.

  • Özcan, A., Göncüoğlu, C. M. ve Turhan, N. (1989). Kütahya – Çifteler – Bayat- İhsaniye Yöresinin Temel Jeolojisi, (Rapor no: 8974). Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.

  • Sarıiz, K. & Işık, E. (1995). Meerschaum from Eskişehir Province, Turkey. Gems and Gemology, 31(1), p. 42-51.

  • Sarıiz, K. (2000). The geology, Mineralogy and Occurrence of Bedded Sepiolite Deposits in the Akçayır - Yürükakçayır (Eskişehir) Lacustrine Basin, Central Turkey. Exploration and Mining Geology 9(3-4) 265-275. https://doi. org/10.2113/0090265

  • Simoni, M., Caucia, F., Adamo I., & Galinetto, P. (2010). New Occurrence of fire Opal from Bemia, Madagascar, Notes and New Techniques. Gems & Gemology, 46(2), 114-121.

  • Sun, S. S. & McDonough, W. F. (1989). Chemical and Isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. In: a. D. Saunders, M. J. Norry, (Eds.), Magmatism in the Oceans Basins. Geological Society of London special Publication.

  • Uslu, G. Ş. (2011). Simav (Kütahya) Bölgesindeki Ateş Opali Oluşumlarının Mineralojik -Petrografik Özellikleri ve Gemolojik Kullanım Alanları [Yayımlanmamış Yüksek LisansTezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

  • Yeniyol, M. (2012). Geology and mineralogy of a sepiolite-palygorskite occurrence from SW Eskişehir (Turkey). Clay Minerals, 47(1), 93–104. https://doi.org/10.1180/claymin.2012.047.1.93

  • Çalık, A. (2022). Yenisofça Opal Oluşumlarının Jeolojisi ve Mineralojik Özellikleri - Eskişehir, KB Türkiye . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 297-308 . DOI: 10.25288/tjb.1038617

  • Menderes Masifi`nin Güneybatı Kanadındaki (Bafa Gölü-Milas) Diaspor Oluşumlarının Jeolojik, Jeokimyasal ve Gemolojik Özelliklerinin Araştırılması
    Eyyüp Hikmet Kinaci Alican Öztürk
    PDF Olarak Görüntüle

    Öz: Tarih öncesi çağlardan beri güzellik, zenginlik ve statü simgeleri olarak kullanılan süstaşlarına olan ilginin son yıllarda artması sonucunda bu konu ülkeler bazında önemli bir yere gelmiştir. Ülkemiz açısından değerlendirildiğinde Menderes Masifi, Türkiye boksit yataklarının yaygın ve en önemlilerinin gözlendiği alanların başında gelmektedir. Süstaşı kalitesindeki diaspor kristalleri ise sadece bu yataklar içerisinde oluşmaktadır. Yapılan bu çalışmada, Menderes Masifi`nin güneybatı kanadındaki (Bafa Gölü - Milas) diaspor oluşumlarının mineralojik, jeokimyasal ve gemolojik özellikleri araştırılmıştır. İnceleme alanında gerçekleştirilen arazi çalışmalarında diaspor kristallerine Bafa Gölü ile Milas arasında yer alan Pınarcık bölgesinde kloritoid ve muskovit ile birlikte metaboksit oluşumları içerisinde yer yer de metaboksit kireçtaşı kontağına yakın altere zonlar içerisinde rastlanmıştır. Yan kayaç numunelerinde yapılan petrografik analizler sonucunda grano-lepidoblastik dokulu "muskovit-kuvarsşist", "kuvarsfillit", "mika-kuvarsşist" ile lepidoblastik dokulu “fillit” ve nematoblastik dokulu "yeşilşist-klorit-epidot fels" kayaç tanımlamaları yapılmıştır. Derlenen 28 adet numune üzerinde yapılan anaoksit, iz ve nadir toprak element analizleri sonuçlarını değerlendirmek için Al2O3-SiO2-Fe2O3 üçgen varyasyonu kullanılmış ve bu sınıflandırmaya göre, alınan boksit numunelerinin "ferrik boksit" ve "boksit" alanında olduğu belirlenmiştir. Numunelerde yapılan SEM görüntüleme ve EDS analizleri sonucunda numunelerin ağırlıklı olarak O, Al ve Si içerdiği, yakın çekimlerde ise bu elementlere ek olarak K, Na, Fe, Ca ve Mg`nin de varlığı tespit edilmiştir. Raman Spektroskopisi çekim sonucunda mikroskopun kendi veri tabanından alınan eşleşme değerleri ışığında Pınarcık (PI) bölgesinden alınan numunelerin diaspor olduğu görülmüş, bunun yanı sıra brusit (Mg(OH)2)) ve ugilit (Ca3(Ti, Al, Zr)9O20) olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca Pınarcık (PI) bölgesinden alınan 4 adet numune üzerinde FTIR analizi yapılmış ve bu analiz sonuçlarına göre numunelerin standart dalga boyu referanslarına istinaden uyumlu olduğu görülmüş ve bölgeden toplanarak fasetlenen numunelerin çeşitli renk varyasyonlarına sahip süstaşı kalitesinde diaspor kristali olduğu bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Bu çalışmanın değerli taş niteliğindeki diaspor mineralinin özelliklerinin anlaşılmasına, oluşumuna ve bölgede benzer oluşumların bulunmasına önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

  • Diaspor

  • FTIR

  • gemoloji

  • Menderes Masif

  • Metaboksit

  • Milas

  • Raman Spektroskopisi

  • SEM-EDS

  • süstaşı


  • Açlan, M., ve Davran, N. (2019). Karlıca Volkanitlerinin (Hamur-Ağrı) Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri. Hacettepe Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Bülteni, 40 (1), 72-91.

  • Alan, İ., Keskin, H., Böke, N., Altun, İ., Balcı, V., Elibol, H., Demirbağ, H., Bakırhan, B., Arman, S., Soyakil, M., Hanilçi, N., Çelik, Ö.F. ve Candan, O. (2019). Menderes Masifi’nin tektono-stratigrafik özellikleri projesi kapsamında elde edilen son bulgular. MTA Doğal Kaynaklar ve Ekonomi Bülteni, 28, 41-48.

  • Aleva, G. J. J. (1994). Laterites: Concepts, Geology, Morphology and Chemistry. Wageningen, the Netherlands: ISIRC, ISBN: 90.6672.053.0., 169 p.

  • Bau, M. & Dulski, P. (1996). Distribution of yttrium and rare-earth elements in the Penge and Kuruman iron-formations, Transvaal Supergroup, South Africa. Precambrian Research, 79, 37–55.

  • Bárdossy, G. & Aleva, J. Y. Y. (1990). Lateritic Bauxites. Developments in Economic Geology 27. Elsevier, Amsterdam.

  • Boynton, W. V. (19843. Cosmochemistry of the rare earth elements: Meteoric studies. In Rare Earth Element Geochemistry. Developments in Geochemistry, 2, 63–114. https://doi.org/10.1016/ B978-0-444-42148-7.50008-3

  • Bozkurt, E., Park, R.G. & Winchester, J. A. (1993). Evidence against the core/cover interpretation of the southern sector of the Menderes Massif, west Turkey. Terra Nova, 5, 445-451.

  • Candan, O. Çetinkaplan, M. (2001). Menderes masifi’ndeki eklojit / epidot-mavi şist fasiyesi metamorfizması ve Kikladik kompleksle karşılaştırması (Proje No: YDABÇAG-495). Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu.

  • Çağatay, N., Erler, A., Güleç, N., Savaşçın, Y. ve Tokel, S. (1993). Jeokimya Temel Kavramlar ve İlkeler, İkinci Baskı. (Ed: N. Çağatay, A. Erler), Türkiye Jeoloji Kurumu, Yerbilimleri Eğitim Dizisi, Ankara, 293 s.

  • Çağlayan, M. A., Öztürk, E. M., Öztürk, Z., Sav, H., & Akat, U. (1980). Menderes masifi güneyine ait bulgular ve yapısal yorum (New data on the southern part of the Menderes massif and a structural interpretation). Jeoloji Mühendisliği Dergisi,10(1), 9-17. https://dergipark.org.tr/tr/ pub/jmd/issue/28159/297184

  • Dora, O. Ö., Kun, N. & Candan, O. (1990). Metamorphic history and geotectonic evolution of the Menderes Massif. In M.Y. Savaşçın & A.H. Eronat (Eds.), Proceedings of the International Earth Sciences Congress on Aegean Regions (Volume II, pp:102- 115)

  • Dora, O. Ö. (2011). Menderes Masifindeki Jeolojik Araştırmaların Tarihsel Gelişimi. Maden Tatkik Arama Dergisi, 142, 1-23. https://dergipark.org.tr/ tr/pub/bulletinofmre/issue/3960/52448

  • Dürr, St. (1975). Über Alter und geotektonische Stellung des Menderes-Kristallins/SW-Anatolien und seine Äequivalente in der mittleren Ägäis [Habilitation Thesis]. University of Marburg/Lahn, 107 pp.

  • Evensen, M. N.; Hamilton, P. J.; O’Nions, R. K. (1978). Rare earth abundances in chondritic meteorites. Geochimica et Cosmochimica Acta, 42(8), 1199–1212. https://doi.org/10.1016/0016- 7037(78)90114-X

  • GIA, (2022, 03 Mayıs) Gemological Institute Of America, Round Brillant Cut. https://4cs.gia.edu/ wp-content/uploads/2016/07/155880-960x960- round-brilliant-cut-diamond-illustration.jpg

  • Gill, J.B. 1981. Orogenic Andesite and Plate Tectonics. Springer-Verlag, Berlin, 390. https://doi. org/10.1007/978-3-642-68012-0

  • Grubb, P. L. C. (1973). High-level and low-level bauxitization: a criterion for classification. Miner. Sei. Engin. Johannesburg 5(3), 219-231.

  • Gu, J., Huang, Z., Fan, H. & Jin, Z. (2013). Mineralogy, geochemistry, and genesis of lateritic bauxite deposits in the Wuchuan–Zheng’an–Daozhen area, Northern Guizhou Province, China. Journal of Geochemical Exploration, 130, 44–59.

  • Gutnic, M., Monod, O., Poisson, A., & Dumont, J-F. 1979, Géologie des Taurides Occidentales (Turquie). Mémoires de la Société Géologique de France, No. 137, 112 pp.

  • Gümüş, A. (1998). İç Olaylara Bağlı Maden Yatakları. 1. Baskı, Bilim Ofset, İzmir, 481 s.

  • Hanilçi, N. (2013). Geological and Geochemical Evolution of the Bolkardağı Bauxite Deposits, Karaman-Turkey: Transformation from Shale to Bauxite. Journal of Geochemical Exploration, 133(2013),118-137.

  • Hatch, J. R. & Leventhal, J. S. (1992). Relationship between inferred redox potential of the depositional environment and geochemistry of the Upper Pennsylvanian (Missourian) stark shale member of the Dennis Limestone, Wabaunsee County, Kansas, USA. Chemical Geology, 99(1-3), 65– 82. https://doi.org/10.1016/0009-2541(92)90031-Y

  • Haskin, L. A.; Haskin, M. A.; Frey, F. A.; Wildeman, T. R. (1968). Relative and Absolute Terrestrial Abundances of the Rare Earths. In L. H. Ahrens, (Ed.); Origin and Distribution of the Elements (pp.:889-912). Pergamon: New York, NY, USA.

  • Hill, I. G., Worden, R. H., Meighan, I. G. (2000). Yttrium: the immobility-mobility transition during basaltic weathering. Geology 28, 923–926.

  • Jones, B. & Manning, D. A. C. (1994), Comparison of geochemical indices used for the interpretation of palaeoredox conditions in ancient mudstones. Chemical Geology, 111(1-4), 111 –129. https:// doi.org/10.1016/0009-2541(94)90085-X

  • Kalkan, M. ve Ozpinar, Y. (2018). Civanadağ Bölgesi (Güğü-Balıkesir) Piroklastik Kayaçlarının Jeolojik, Petrografik ve Jeokimyasal Özellikleri, KB-Türkiye. Aksaray University Journal of Science and Engineering, 2(2), 95-115. https:// doi.org/10.29002/asujse.331754

  • Karadağ, M. M., Temur S., Arık, F. ve Öztürk, A. (2003). Maşatdağı (Alanya-Antalya) diasporitik boksitlerinin dört anabileşen jeokimyası. Geosound (42), 35-51.

  • Keller, W. D. (1964). The origin of high-alumina clay minerals. W. F. Bradley, (Ed.), Nationals Conference on Clays and Clay Minerals, 12 th, Proceedings, (pp.: 129-151), Macmillan Company, New York.

  • Krauskopf, K. B. (1979). Current perspectives in geologic disposal of radioactive wastes. Proceedings of the Symposium on Waste Management, (pp.: 99-107).

  • Konak, N. Akdeniz, N. Ve Öztürk, E. M. (1987). Geology of the south of Menderes Massif. In Guide Book for the Field Excursion along Western Anatolia, for the IGCP Project No. 5: Correlation of Variscan and pre-Variscan events of the AlpineMediterranean mountain belt (pp.:42-53), Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü.

  • Lüle, Ç. (1998). Muğla-Milas-Küçükçamlıktepe diaspor oluşumlarının mineralojisi, oluşum koşulları ve gemolojik özellikleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]., Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Jeoloji Mühendisliği Ana Bilim Dalı.

  • Meshram, R. & Randive, K. (2011). Geochemical study of laterites of the Jamnagar district, Gujarat, India: Implications on parent rock, mineralogy and tectonics. Journal of Asian Earth Sciences. 42(6), 1271-1287. https://doi.org/10.1016/j. jseaes.2011.07.014

  • Ma, J., Wei, G., Xu, Y., Long, W. and Sun, W. (2007). Mobilization and re-distribution of major and trace elements during extreme weathering of basalt in Hainan Island, South China. Geochimica et Cosmochimica Acta, 71, 3223–3237. https:// doi.org/10.1016/j.gca.2007.03.035

  • McLennan, S. M. & Taylor, S. R. 1984. Archaean Sedimentary Rocks and Their Relation to the Composition of the Archaean Continental Crust. In Archaean Geochemistry (pp. 47–72). Springer: Berlin/Heidelberg, Germany.

  • Motoki A., Sichel S. E., Vargas, T., Melo, D. P. Kenji F. & Motoki, K. F. (2015). Geochemical behaviour of trace elements during fractional crystallization and crustal assimilation of the felsic alkaline magmas of the state of Rio de Janeiro, Brazil. Annals of the Brazilian Academy of Sciences 87(4): 1959-1979.

  • Nakamura, N. (1974). Determination of REE, Ba, Fe, Mg, Na and K in carbonaceous and ordinary chondrites Geochimica et Cosmochimica Acta, 38(5), 757-775, https://doi.org/10.1016/0016- 7037(74)90149-5

  • Okay, A. I. & Tüysüz, O. (1999). Tethyan sutures of northern Turkey. In “The Mediterranean Basins: Tertiary extension within the Alpine orogen. In B. Durand, L. Jolivet, F. Horváth & M. Séranne Eds.)), Geological Society, London, Special Publication 156, 475-515.

  • Okay, A. I. (2000). Was the Late Triassic orogeny in Turkey caused by the collision of an oceanic plateau? In E. Bozkurt, J. A. Winchester & J. D. A. Piper (Ed.), Tectonics and Magmatism in Turkey and the Surrounding Area (25-41), Geological Society, London, Special Publication, 173. https:// doi.org/10.1144/GSL.SP.2000.173.01.0

  • Önay, T. Ş. (1949). Über die Smirgelgesteine SüdwestAnatoliens. Schweizerische Mineralogische und Petrographische Mitteilungen, 29, 357-492.

  • Özlü, N. (1983). Trace-element content of `Karst Bauxites` and their parent rocks in the mediterranean belt. Mineralium Deposita, 18(3), 469-476. https://doi.org/10.1007/BF00204491

  • Öztürk, A. & Koçyiğit, A. (1983). Menderes Grubu kayalarının temel-örtü ilişkisine yapısal bir yaklaşım (Selimiye - Muğla) (A structural approach to the basement-cover relation in the Menderes Group (Selimiye-Muğla)). Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 26(1), 99-106. https:// jmo.org.tr/resimler/ekler/c144c47ecba6f83_ ek.pdf

  • Öztürk, H. ve Hanilçi, N. (1999). Doğankuzu ve Mortaş Boksit Yatağının Jeolojisi ve Sülfürlü Zonların Özellikleri, Orta Toroslar, Türkiye. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 121, 185-197.

  • Özturk, H., Hein, J. R. & Hanilçi, N. (2002). Genesis of the Doğankuzu and Mortaş bauxite depoists, Taurides, Turkey: Separation of Al, Fe and Mn and implications for passive margin metallogeny. Economic Geology, 97, 1063-1077.

  • Özyurt, M.; Kırmacı, M.Z.; Al-Aasm, I.; Hollis, C.; Taslı, K.; Kandemir, R. REE Characteristics of Lower Cretaceous Limestone Succession in Gümüşhane, NE Turkey: Implications for Ocean Paleoredox Conditions and Diagenetic Alteration. Minerals, 10, 683. https://doi.org/10.3390/ min10080683

  • Pearce, J. A., Harris, N. B. W. & Tindle, A. G. (1984). Trace element discrimination diagrams for the tectonic interpretation of granitic rocks. Journal of Petrololgy, 25, 956-983. https://doi.org/10.1093/ petrology/25.4.956

  • Price, R. G., Grayc, M., Wilson, R. E., Frey, F. A. & Taylor, S. R. (1991). The effects of weathering on rare earth elements Y and Ba abundances in Tertiary basalts from southern Australia. Chemical Geology, 93, 254–265. https://doi. org/10.1016/0009-2541(91)90117-A

  • Ramdohr, P. & Strunz, H. (1978). Klockmanns Lehrbuch der Mineralogie. Ferdinand Enke Verlag, Stuttgart, 876pp. Mineralogical Magazine, 43(329), 686-686.

  • Read, P. G. (2005). Gemmology, (Third Ed.). Elsevier.

  • Rimmele, G., Oberhansli, R., Goffe, B., Jolivet, L., Candan, O. & Çetinkaplan, M. (2003). First evidence of high-pressure metamorphism in the “Cover Series” of the southern Menderes Massif. Tectonic and metamorphic implications for the evolution of SW Turkey. Lithos, 71, 19-46.

  • Rollinson, H. R. (1993). Using geochemical data: Evaluation, presentation, interpretation. Longman Scientific and Technical, Wiley, New York.

  • Saatçioğlu, H. A. (2002). Kaybolmak Üzere Olan Değerlerden Diaspor Kristalleri. Madencilik Bülteni, 64, 25-28.

  • Schuiling, R. D. (1962). On petrology, age and structure of the Menderes migmatite complex (SW-Turkey). Bulletin of the Mineral research and Exploration Institute of Turkey, 58, 71-84. https://dergi.mta. gov.tr/dosyalar/images/mtadergi/makaleler/ eng/20151028141 120_954_2275ee3d.pdf

  • Thompson, R. N. (1982). Magmatism of the British tertiary volcanic province. Scotland Geological Journal 18, 49-107.

  • Seyhan, İ. (1972). Bentonit, kil ve tuğla-kiremit toprakları jeolojisi. MTA yayınları, No:13, Ankara, Türkiye.

  • Şengör, A. M. C. & Yılmaz, Y. (1981). Tethyan evolution of Turkey: a plate tectonic approach. Tectonophysics, 75, 181–241.

  • Şengör, A.M.C., Satır, M., Akkök, R. (1984). Timing of tectonic events in the Menderes massif, western Turkey: implications for tectonic evolution and evidence for Pan-African basement in Turkey: Tectonics, 3, 693-707

  • Şengör, A. M. C. (1986). The dual nature of the AlpineHimalayan system: Progress, problems and prospects. Tectonophysics, 127(3–4), 177-195.

  • Tanaka, T. & Masuda, A. (1973). Rare-earth elements in matrix, inclusions, and chondrules of the Allende meteorite. Icarus, 19(4), 523-530. https:// doi.org/10.1016/0019-1035(73)90079-1

  • Taylor, S. R., McLennan, S. M. (1981). The composition and evolution of the continental crust: rare earth element evidence from sedimentary rocks. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences, 301(1461), 381-399. https://doi. org/10.1098/rsta.1981.0119

  • Taylor, S. R., McLennan, S. M. (1995), The geochemical evolution of the continental crust. Reviews of Geophysics 33, 241–265. https://doi. org/10.1029/95RG00262

  • Temur S., Kansun G., Karadağ, M. M., Arık, F. & Öztürk, A. (2003). Maşatdağı (Alanya-Antalya) diasporitik boksitlerinin stratigrafik konumu. Geosound, 109-122.

  • Wakita, H., Ray, P. & Schmit, R.A. Abundances of 14 rare-earth elements and 12 other trace elements in Apollo 12 samples: Five igneous and one breccia rocks and four soils. In Proceedings of the Second Lunar Science Conference, (pp.:1319-1329), Volume 2.

  • Wright, J., Schrader, H. & Holser, W. T. (1987). Paleoredox variations in ancient oceans recorded by rare earth elements in fossil apatite. Geochimica et Cosmochimica Acta, 51(3), 631–644. https:// doi.org/10.1016/0016-7037(87)90075-5

  • Zamanian, H., Ahmadnejad, F. & Zarasvandi, A. (2016). Mineralogical and geochemical investigations of the Mombi bauxite deposit, Zagros Mountains, Iran. Chemie der Erde Geochemistry, 76(1), 13– 37. https://doi.org/10.1016/j.chemer.2015.10.001

  • Kınacı, E. H. & Öztürk, A. (2022). Menderes Masifi’nin Güneybatı Kanadındaki (Bafa Gölü - Milas) Diaspor Oluşumlarının Jeolojik, Jeokimyasal ve Gemolojik Özelliklerinin Araştırılması . Türkiye Jeoloji Bülteni , 65 (3) , 309-330 . DOI: 10.25288/tjb.1084167

  • SAYI TAM DOSYASI
    PDF Olarak Görüntüle